| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




1973: Aγώνες των φοιτητών για μια δημοκρατία που δεν γνώριζαν

Δημοσίευση: 21-02-2011 - Στήλη: ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ - Φύλλο:169




ΠPIN AΠO 37 XPONIA
1973: Aγώνες των φοιτητών για μια δημοκρατία που δεν γνώριζαν

 

Κατά τη διάρκεια της επτάχρονης εκτροπής από τη δημοκρατία, ο φοιτητικός κόσμος στάθηκε στις επάλξεις του αντιδικτατορικού αγώνα, με αποκορύφωμα την κατάληψη της Νομικής Σχολής, τον Μάρτιο του 1973, και του Πολυτεχνείου, εννέα μήνες αργότερα. Για τα επεισόδια της Νομικής, αφορμή στάθηκε η δημοσίευση του νόμου 1347, με τον οποίο δινόταν στον υπουργό Εθνικής Άμυνας το δικαίωμα να επιστρατεύει σπουδαστές, διακόποντας –κατά το δοκούν– την αναβολή θητείας τους λόγω σπουδών. Για τα γεγονότα αυτά γίνεται λόγος σε άλλες σελίδες του παρόντος φύλλου. Εδώ απλώς ανιχνεύονται οι βαθύτερες αιτίες που οδήγησαν τότε τη νεολαία να διεκδικήσει την επάνοδο στη Δημοκρατία, ένα πολίτευμα που λόγω ηλικίας οι περισσότεροι φοιτητές εκείνης της εποχής δεν είχαν καν προλάβει να το βιώσουν. Επομένως, δεν ήταν η αναπόληση του δημοκρατικού παρελθόντος, αλλά η αποστροφή προς την οδυνηρή κατάσταση του παρόντος που τους οδηγούσε στους αγώνες τους. Η συσσώρευση των δεινών ήταν πλέον ασφυκτική, τόσο σε γενικότερο κοινωνικό επίπεδο, όσο και σε καθαρά πανεπιστημιακό πλαίσιο. Ήδη από το δεύτερο χρόνο του, το δικτατορικό καθεστώς φρόντισε να απομακρύνει περισσότερους από πενήντα πανεπιστημιακούς καθηγητές από τις θέσεις τους, τις οποίες κατέλαβαν πρόσωπα φίλα προσκείμενα προς αυτό. Έτσι επήλθε διάβρωση του σώματος των καθηγητών, και σαν να μην έφθανε αυτό ο κυβερνητικός επίτροπος έκανε όλο και πιο δυναμική την καταστροφική του παρουσία, συμμετέχοντας δραστικά στα τεκταινόμενα μέσα στα Α.Ε.Ι. Αρκούσαν όμως αυτοί οι λόγοι για να μετατρέψουν τους νεαρούς ιδεολόγους σε ήρωες της πράξης και της θυσίας; Πώς μπόρεσαν να υψώσουν το ανάστημά τους, σαν τον Δαυΐδ; Στην εφημερίδα «Αθηναϊκή», της 23ης Σεπτεμβρίου 1974, ο δημοσιογράφος Λούης Δάνος, σε άρθρο του με τίτλο «Μικρέ Δαυΐδ», μετέφερε το αντιδικτατορικό κλίμα που επικρατούσε ένα χρόνο νωρίτερα:

Μικρέ Δαυΐδ του Πολυτεχνείου με τη λευκή φανέλα στη φούχτα αντί για πέτρα σφίγγεις ένα νεράντζι μ’ αυτό να πολεμήσης μια δικτατορία. Μ’ ουράνιο γραμμοσύρτη χάραξες στο αστρικό στερέωμα τη λέξη ΛΕΦΤΕΡΙΑ μελωδία για την αρμονική τροχιά του. Δευτεροετή του Πολυτεχνείου με τη λευκή φανέλα γιατί διάλεξες σαν υπόβαθρο την κολόνα που έριξε το τανκς; Τις νύχτες σ’ έλουζε το φεγγάρι την αυγή οι πρώτες ηλιαχτίδες έπαιζαν στα ξανθά μαλλιά σου, πόσα καλησπερίσματα, πόσα καλημερίσματα σε πρόλαβαν με τη σημαία στο χέρι; Δευτεροετή του Πολυτεχνείου... ο ήλιος του Σαββάτου έψαξε για σένα και δε βρήκε παρά... τα συντρίμμια μιας κολόνας, τα κουρέλια μιας σημαίας και μια πορφυρή φανέλα».


«Όσοι πέρασαν απ’ έξω ή στάθηκαν ή και κοντοστάθηκαν, κι ακόμα περισσότερο όσοι διάβηκαν την πύλη του Πολυτεχνείου εκείνα τα τρία μερόνυχτα πρέπει να θυμούνται το ξανθό παιδί. Ήταν πάντα εκεί, πάνω στη δεξιά κολόνα με μια ελληνική σημαία στο χέρι. Μια μάνα, που παρακολουθούσε στιγμή προς στιγμή τα δραματικά γεγονότα (το σπίτι της βρίσκεται απέναντι στο Πολυτεχνείο), αφιέρωσε στο ξανθό παιδί τους ατιτλοφόρητους στίχους που παρατίθενται εδώ.

Γιατί, λοιπόν, τόσοι και τόσοι νέοι –σαν τον «μικρό Δαυΐδ»– τόλμησαν να αντιταχθούν σθεναρά στον τύραννο Γολιάθ, ενώ γνώριζαν τους κινδύνους που θα αντιμετώπιζαν και τις ποινές που θα δέχονταν; Οι λόγοι βρίσκονταν πολύ βαθιά στις ψυχές τους και στην ιστορική πορεία που χάραξαν οι προκάτοχοί τους: εκείνοι οι φοιτητές που θυσιάστηκαν στον αγώνα ενάντια στο ναζισμό, τη δεκαετία του ΄40, ή εκείνοι που διαδήλωναν κατά της μεταξικής δικτατορίας, τη δεκαετία του ΄30, ή εκείνοι που ακόμη πιο πριν, τη δεκαετία του ΄20, κατέβαιναν στους δρόμους για να αποτρέψουν τη δικτατορία του Πάγκαλου. Κι άλλοι νωρίτερα, τη δεκαετία του ΄10, ίδρυσαν το πρώτο δημοτικιστικό φοιτητικό σωματείο, τη «Φοιτητική Συντροφιά», που τόσα έμελλε να προσφέρει στην εξέλιξη των γραμμάτων μας και στον κοινωνικό μετασχηματισμό του τόπου. Αλλά και κατά τον 19ο αιώνα, οι κινητοποιήσεις των φοιτητών ήταν ιδιαίτερα δυναμικές. Αρκεί να θυμηθούμε τα Σκιαδικά, τον ξεσηκωμό δηλαδή των φοιτητών, τον Μάιο του 1858, σε ένδειξη συμπαράστασης προς τον διωκόμενο ως αντιοθωνιστή Αλέξανδρο Σούτσο, που με το ποίημά του «Περιπλανώμενος» έψεγε τη μοναρχία. Και επιπλέον δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι φοιτητές, ήδη από εκείνη τη μακρινή εποχή, είχαν διευρύνει τους κοινωνικούς στοχασμούς τους και πέρα από τα σύνορα, διαδηλώνοντας αδελφικά αισθήματα για τους νέους που σε άλλες χώρες στέναζαν κάτω από δεσποτικά καθεστώτα. Έτσι, ενώ η απόκτηση συντάγματος είχε γίνει πραγματικότητα στη χώρα μας, ήδη από το 1843, η ελληνική νεολαία δεν δίστασε να ξεσηκωθεί, όταν πέντε χρόνια αργότερα όλη σχεδόν η Ευρώπη (Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Αυστρία) σείσθηκε από κινήματα που σκοπό είχαν τη διεκδίκηση συνταγματικών δικαιωμάτων. Βέβαια, στη διάπλαση δημοκρατικών φρονημάτων συνέβαλαν και οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι. Ο Κουμανούδης, λ.χ., σημείωνε τότε (τον Μάρτιο του 1848) σχετικά με αυτές τις κινητοποιήσεις: «Δεν ημπορεί όμως να το χωρέση ο νους μου ότι δεν είναι και διά τους Έλληνας το έτος 1848 αξιοσημείωτον διά πολιτικά συμβάντα ως και διά τους Γάλλους, Ιταλούς και Γερμανούς, αφού έχομεν και ημείς καχεξίαν την εκ της στενοχωρίας των ορίων, ουχί δε και στέρησιν τύπων ελευθέρων». Και υπήρξαν πολλοί οι καθηγητές που μεταλαμπάδευσαν στους φοιτητές τους πολιτικό ήθος, με την από καθέδρας διδασκαλία τους αλλά και την ίδια τους τη ζωή, όπως ο Σβώλος, ο Τσάτσος, ο Κανελλόπουλος και πολλοί άλλοι. Δεν είναι τυχαίο ότι ο κατεξοχήν στρατευμένος μας ποιητής Γιάννης Ρίτσος, όταν στις 11 Μαΐου 1987 αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου μας (με την ευκαιρία της συμπλήρωσης των 150 χρόνων από την ίδρυσή του), τόνιζε εύστοχα μεταξύ άλλων και τα εξής: «Μεγάλη τιμή για μένα η αναγόρευσή μου σε επίτιμο διδάκτορα του τιμημένου Πανεπιστημίου Αθηνών στο οποίο δίδαξαν μεγάλοι διδάσκαλοι του γένους και το οποίο εξέθρεψε άλλους άξιους διδασκάλους που κράτησαν άσβηστο τον πυρσό του ελληνικού πολιτισμού μέσα σε όλες τις αντιξοότητες, μέσα σε κρίσιμες στιγμές της νεοελληνικής ιστορίας. Κι είναι εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι το Πανεπιστήμιό μας έμεινε πάντα πιστό στις αρχές του ελληνικού πολιτισμού: γνώση και πράξη για την υπεράσπιση της δημοκρατίας – πάντα πιστό στο προαιώνιο ελληνικό ιδανικό του κάλλους και της ελευθερίας, που είναι η φυλετική μας ταυτότητα και αποτελεί το θεμέλιο του παγκόσμιου ανθρωπισμού». Και μια εβδομάδα αργότερα (στις 19 Μαΐου 1987), τόνιζε και ο Ελύτης, κατά την αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα, πως το Πανεπιστήμιο Αθηνών δημιούργησε «τη στρατιά των ελευθέρων επιστημόνων που οικοδόμησαν τη σύγχρονη Ελλάδα». Δεν πρέπει λοιπόν να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι το πλήρωμα του χρόνου βρήκε προετοιμασμένους τους φοιτητές, ικανούς να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους, εκείνο το μακρινό 1973.




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!