Με τη συμπλήρωση 130 χρόνων από τη γέννηση του

Μέσα από επιστολικά κείμενα του Καζαντζάκη πληροφορούμεθα για το πώς ένιωθε ως πρωτοετής φοιτητής, καθώς ετοιμαζόταν να πάει στο Πανεπιστήμιο για να παρακολουθήσει ένα από τα πρώτα μαθήματά του στη Νομική.

Φοιτητής στη Νομική Σχολή (1902-1906)

Μέσα από επιστολικά κείμενα του Καζαντζάκη πληροφορούμεθα για το πώς ένιωθε ως πρωτοετής φοιτητής, καθώς ετοιμαζόταν να πάει στο Πανεπιστήμιο για να παρακολουθήσει ένα από τα πρώτα μαθήματά του στη Νομική. Έγραφε τότε, στις 19 Νοεμβρίου 1902, στον φίλο του Αντώνη Ανεμογιάννη στο Ηράκλειο: «Και να σκέπτωμαι πως σε λιγάκι πρέπει να πάω στο Πανεπιστήμιο ν’ ακούσω ενοχικόν δίκαιον! Θεέ μου! Δικηγόρος λοιπόν;». Κι ένα μήνα αργότερα, στις 19 Δεκεμβρίου, εξομολογείτο στον ίδιο φίλο: «Βράδυ… τώρα γύρισα πό το Πανεπιστήμιο. Παρέδιδεν ο Δημαράς περί νομής. Μια πό τες πλειό παράξενες στιγμές μου είναι όταν κάθωμαι στα θρανία της Νομικής Σχολής με τα μάτια στηλωμένα στον καθηγητήν και με τον νου φτερουγίζοντα σε χίλια δυο: στην Πατρίδα μου, στους φίλους μου, παντού… παντού εκτός του μαθήματος. Και προσπαθώ ν’ αγαπήσω τα Νομικά, γιατί νιώθω μέσα μου τόση φιλοδοξία, πούναι ανάγκη –ανάγκη αδυσώπητη, να τ’ αγαπήσω. Και προσπαθώ να διώξω τους ποιητές από το γραφείο μου, την ποίηση από την καρδιά μου». Ωστόσο σύντομα άρχισε να παρακολουθεί τις παραδόσεις των καθηγητών του και κρατούσε επιμελώς σημειώσεις. Έγραφε, πάλι στον Ανεμογιάννη, τριτοετής πλέον φοιτητής, στις 30 Νοεμβρίου 1904: «Είναι Κυριακή 5 μ.μ. Δεν βγήκα έξω γιατί είχα πολλά να γράψω. Φαντάσου οι περισσότεροι καθηγηταί δεν έχουν συγγράμματα και αναγκάζεσαι να κρατής σημειώσεις και να τας αντιγράφης κατόπιν στο καθαρόν».

Αριστούχος πτυχιούχος (16 Δεκεμβρίου 1906)

Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξιστόρηση που κάνει ο Καζαντζάκης στην Αναφορά στον Γκρέκο, σχετικά με το επιστέγασμα των σπουδών του: τις πτυχιακές εξετάσεις, που εκείνη την εποχή ήσαν ταυτόχρονα και εξετάσεις επί διδακτορία. Έγραφε πως δεν δίστασε να πάει να εξετασθεί μισομεθυσμένος μαζί με έναν επίσης πανέξυπνο συμφοιτητή του, τον Γεώργιο Μαρή (1882-1949), μετέπειτα πολιτευτή και Υπουργό Οικονομικών του Ελευθερίου Βενιζέλου. Το σχετικό χωρίο έχει ως εξής:

«Ο πατέρας μού ’χε υποσχεθεί ένα χρόνο ταξίδι, όπου θέλω, αν έπαιρνα με άριστα το δίπλωμά μου• μεγάλη η αμοιβή, ρίχτηκα με τα μούτρα στη μελέτη• ένας φίλος μου Κρητικός, με σατανικό μυαλό, θά ’δινε μαζί μου εξετάσεις. Έφτασε η κρίσιμη μέρα, κινήσαμε για το Πανεπιστήμιο, ήμασταν κι οι δυο ανήσυχοι• όλα τά ’ξερα κι όλα τώρα τά ’χα ξεχάσει• η μνήμη άδειασε, τρόμαξα. –Θυμάσαι τίποτα; με ρωτάει ο φίλος μου. –Τίποτα. – Μήτε εγώ. Πάμε στην μπιραρία, να πιούμε, νά ’ρθουμε στο κέφι, να λυθεί η γλώσσα μας• ο πατέρας μου έτσι πήγαινε στον πόλεμο, μεθυσμένος. –Πάμε. Ήπιαμε, ξανάπιαμε, ήρθαμε στο κέφι. –Πώς σου φαίνεται ο κόσμος; με ρώτησε ο φίλος μου. –Διπλός. –Και μένα. Μπορείς να περπατήσεις; Σηκώθηκα, έκαμα μερικά βήματα. –Μπορώ, αποκρίθηκα. –Τότε πάμε• τρέμε, Ρωμαϊκό Δίκαιο! Κινήσαμε στην αρχή χεραγκαλιά, ύστερα ξεθαρρευτήκαμε, καθένας κι απάνω του. –Γεια σου, Βάκχε λεβέντη, φώναξα, βάλε τρικλοποδιά, στρώσε κάτω τον Ιουστινιανό και τις Νεαρές του. –Τι φωνάζεις το Βάκχο; μού κάνει ο φίλος μου, δεν ήπιαμε κρασί, ήπιαμε μπίρα. –Είσαι βέβαιος; –Δεν το πιστεύεις; Πάμε πίσω να ρωτήσουμε. Γυρίσαμε. –Μπίρα, μπίρα, μας αποκρίθηκε ο καταστηματάρχης κι έσκασε στα γέλια. Πού πάτε, βρε παιδιά; –Να δώσουμε εξετάσεις, νομικά. –΄Ερχουμαι μαζί σας, να κάμω χάζι. Έβγαλε την ποδιά του, μας πήρε ξοπίσω. Σκνίπες μας φάνηκαν οι καθηγητές έτσι που θρόνιαζαν αράδα και μας περίμεναν, το μυαλό μας πετούσε σπίθες. Με κέφι μεγάλο, με άνεση λίγο αυθάδη, ανακατεύοντας κάθε τόσο λατινικά ρητά, απαντήσαμε, πήγαινε η γλώσσα μας ροδάνι, πήραμε κι οι δυο άριστα».

Στο Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου σώζεται το πρακτικό των εξετάσεων του Καζαντζάκη, από το οποίο προκύπτει ότι αυτές διενεργήθηκαν στις 16 Δεκεμβρίου 1906. Οι δέκα καθηγητές τον εξέτασαν και «λαβόντες υπ’ όψιν τάς τε εγγράφους και προφορικάς εξετάσεις αυτού, εξήγαγον το γενικόν πόρισμα της βαθμολογίας, αποβάν ίσον τη σημειώσει Άριστα».

Στο επόμενο φύλλο ο Καζαντζάκης: Υποψήφιος στους Δραματικούς Διαγωνισμούς του Πανεπιστημίου (1907-1910), Υποψήφιος Υφηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου (1909) και Αναζητώντας πανεπιστημιακή έδρα (1933) Ο Καζαντζάκης και το Πανεπιστήμιο Αθηνών Με τη συμπλήρωση 130 χρόνων από τη γέννηση του