| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Φοιτητικό κίνημα: 50 χρόνια μετά

Του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Δημοσίευση: 31-05-2011 - Στήλη: ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ - Φύλλο:176




Δεν πάει πολύς καιρός από τότε που γιορτάσαμε τα 40 χρόνια από τον Μάη του ’68. 40 χρόνια από ένα γεγονός που σφράγισε τη φυσιογνωμία των νεολαιίστικων κινημάτων και άνοιξε διεθνώς έναν κύκλο αμφισβήτησης, ο οποίος συντάραξε τον δυτικό κόσμο. Όχι όλον, ούτε παντού με την ίδια ένταση. Εάν στη χώρα μας η δικτατορία της 21ης Απριλίου εμπόδισε σε μεγάλο βαθμό αντίστοιχες εκδηλώσεις, ήδη όμως η ελληνική νεολαία, και ιδιαίτερα το φοιτητικό κίνημα, είχε κάνει δυναμικά την εμφάνισή της από το τέλος της δεκαετίας του 1950. Είναι χαρακτηριστικό, άλλωστε, ότι μια από τις πρώτες μέριμνες της χούντας, τον Μάιο του 1967, ήταν η απαγόρευση των περισσοτέρων από τις νεανικές και φοιτητικές οργανώσεις που λειτουργούσαν την προτεραία του πραξικοπήματος, ώστε να χτυπηθεί αποτελεσματικά ένας εν δυνάμει ισχυρός φορέας αντίδρασης ενάντια στο καθεστώς.

Η άνθηση του φοιτητικού κινήματος στη δεκαετία του 1960 συνδέθηκε με τη διεύρυνση του αριθμού των φοιτητών-τριών, την οργάνωση της εκπροσώπησής τους και παράλληλα την έντονη συμμετοχή τους στα πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα. Το 1957 ιδρύθηκαν επίσημα οι πρώτοι φοιτητικοί σύλλογοι ενώ το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου διοργανώθηκε το πρώτο πανσπουδαστικό συνέδριο, ακολούθησαν άλλα πέντε μέχρι το 1967. Οι συζητήσεις για την ίδρυση ενός κοινού φορέα των φοιτητών οδήγησαν το 1963 στο Δ΄ Πανσπουδαστικό συνέδριο, στην ίδρυση της Ε.Φ.Ε.Ε., ενώ η δημιουργία της Ο.Τ.Σ.Σ.Ε. (Ομοσπονδία Τοπικών Σπουδαστικών Συλλόγων Ελλάδος), αποσκοπούσε στην κοινή εκπροσώπηση των τοπικών συλλόγων των φοιτητών, προνομιακού χώρου ζυμώσεων και εκδίπλωσης πολιτικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Από την άλλη πλευρά, το 1958 ιδρύθηκε στη Γενική Ασφάλεια το «Σπουδαστικό Τμήμα», το οποίο ανέλαβε τον έλεγχο του φοιτητικού σώματος.

 

 

 

Εάν η δεκαετία του 1950, την επομένη του εμφυλίου, χαρακτηρίστηκε από τη δειλή παρουσία του φοιτητικού κινήματος, συνδεδεμένου αρχικά με σπουδαστικά αιτήματα αλλά κυρίως με το Κυπριακό, η δεκαετία του 1960 χαρακτηρίστηκε από την ενεργό πολιτική ανάμειξή του και ανάδειξή του σε θεματοφύλακα των δημοκρατικών θεσμών. Οι εκλογές τού 1961 και οι πολιτικές ταραχές που τις ακολούθησαν, η μείωση των δαπανών για την παιδεία στον κυβερνητικό προϋπολογισμό του 1962, ο γάμος της πριγκίπισσας Σοφίας και η προίκα που της δόθηκε από το ελληνικό κράτος αποτέλεσαν τις απαρχές για τις αντιδράσεις των φοιτητών. Ο ανένδοτος αγώνας, η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, η ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από την Ένωση Κέντρου, η αποστασία, τα Ιουλιανά οδήγησαν στην ενεργότερη εμπλοκή τους και στη διεύρυνση των αιτημάτων τους τα οποία σταδιακά υπερέβησαν τον χώρο της εκπαίδευσης και αγκάλιασαν ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Στα φοιτητικά συλλαλητήρια που συγκλόνιζαν την πρωτεύουσα δίπλα στο «15% Προίκα για την Παιδεία», σύνθημα το οποίο έθετε το ζήτημα της κρατικής χρηματοδότησης για την εκπαίδευση στο σύνολό της, διατυπωνόταν το 1-1-4, η επίκληση δηλαδή του ακροτελεύτιου άρθρου του συντάγματος, το οποίο τόνιζε την ανάγκη υπεράσπισης του καταστατικού νομικού χάρτη της χώρας από τον κάθε πολίτη. Στις δύσκολες προδικτατορικές συγκυρίες οι αντιδράσεις των φοιτητών συνάντησαν τη βίαιη κατασταλτική αντιμετώπισή τους από τις αρχές ασφαλείας και παρακρατικούς μηχανισμούς με αποκορύφωμα τη δολοφονία του φοιτητή της Α.Σ.Ο.Ε.Ε. Σωτήρη Πέτρουλα στη διαδήλωση της 21ης Ιουλίου 1965, στα Ιουλιανά.

Η έντονη πολιτικοποίηση του φοιτητικού κινήματος συνδέθηκε με την παρουσία στους κόλπους του μιας σειράς οργανώσεων. Ανάμεσά τους, στα μέσα της δεκαετίας του 1960, η Ε.Ρ.Ε.Ν. (Εθνική Ριζοσπαστική Οργάνωσις Νέων) και η Ε.Κ.Ο.Φ. (Εθνική Κοινωνική Οργάνωσις Φοιτητών), η Ε.ΔΗ.Ν. (Ελληνική Δημοκρατική Νεολαία), η Δ.Ν.Λ. (Δημοκρατική Νεολαία Λαμπάκη), η μαζικότερη από τις τρεις, αντανακλούσαν αντίστοιχα τον πολιτικό χάρτη της χώρας (Δεξιά, Κέντρο, Αριστερά). Ο έλεγχος του φοιτητικού κινήματος αποτέλεσε το μέγιστο διακύβευμα ανάμεσα κυρίως στο Κέντρο και στην Αριστερά, ιδιαίτερα μετά την κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου κατά τη σύντομη διετία (1963-1965), το οποίο οδήγησε σε περιστασιακές συμπλεύσεις και συνεργασίες αλλά και σε πολώσεις, συγκρούσεις, αποκλεισμούς σε μια δύσκολη παρτίδα προσδιορισμένη από την πολιτική συγκυρία. Παράλληλα η αυτονομία και η χειραφέτηση του κινήματος από τις κεντρικές πολιτικές δυνάμεις αποτέλεσε κομβικό ζήτημα διαλόγου εντός του.

Η μαζική παρουσία των νέων, ιδιαίτερα των φοιτητών και των φοιτητριών, στο προσκήνιο δεν συνδέθηκε μόνο με πολιτικούς αγώνες και τον εκδημοκρατισμό τής χώρας αλλά και με την ανάπτυξη του πολιτισμού, με πρωτοπόρο την Δ.Ν.Λ. και τον πρόεδρό της Μίκη Θεοδωράκη. Η πολιτική δράση συνοδεύθηκε από τη συγκρότηση πολιτιστικών συλλογικοτήτων, την έκδοση σπουδαστικών εντύπων, τη διοργάνωση συναυλιών και εκδηλώσεων, την ενίσχυση και αναδιάταξη της φοιτητικής ταυτότητας. Ακόμη και εάν η επιβολή της δικτατορίας οδήγησε στην άδοξη διάλυση του φοιτητικού κινήματος και στην κυριαρχία στη συλλογική μνήμη κυρίως της επόμενης γενιάς με την ηρωική εξέγερση του Πολυτεχνείου, η συμβολή του υπήρξε καθοριστική όχι μόνο στη σύντομη άνοιξη της δεκαετίας του ΄60 αλλά και ευρύτερα στη διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας, κουλτούρας δημοκρατικής συμπεριφοράς και πολιτισμού σε μια χειραφετητική διαδικασία που ξεπέρασε στερεότυπα και πάγια έως τότε συντηρητικά χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Γιώργος Γιάνναρης, Φοιτητικά κινήματα και ελληνική παιδεία. τ. Β΄, Αθήνα, Το Ποντίκι, 1993.
Ιωάννα Παπαθανασίου, με τη συνεργασία των: Πολίνας Ιορδανίδου, Άντας Κάπολα, Τάσου Σακελλαρόπουλου, Αγγελικής Χριστοδούλου, Η νεολαία Λαμπράκη τη δεκαετία του 1960. Αρχειακές τεκμηριώσεις και αυτοβιογραφικές καταθέσεις, Αθήνα, ΙΑΕΝ-ΓΓΝΓ/ΕΙΕ, 2008
Άλκης Ρήγος, Ελληνικό πανεπιστήμιο και φοιτητικό κίνημα. Από το χθες στο σήμερα του θεσμού, τ. 1, Αθήνα, Παπαζήσης, 2010.
Νίκος Σερντεδάκις, «Η διαδρομή του φοιτητικού κινήματος στη μετεμφυλιακή Ελλάδα» στο Β. Καραμανωλάκης, Ε. Ολυμπίτου, Ιω. Παπαθανασίου (επιμ.), Η ελληνική νεολαία στον 20ό αιώνα. Πολιτικές διαδρομές, κοινωνικές πρακτικές και πολιτιστικές εκφράσεις. Αθήνα, Θεμέλιο, 2010, σσ. 160-182.




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!