| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Σχέδιο Αθηνά: OXI στην υποβάθμιση της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών

Δημοσίευση: 20-03-2013 - Στήλη: ΡΕΠΟΡΤΑΖ - Φύλλο:193




Ι. Επιστημονικοί και διδακτικοί λόγοι

Η πρόταση του Ε.Κ.Π.Α. για τη διατήρηση της σύνθεσης της Φιλοσοφικής Σχολής ήταν βασισμένη σε επιστημονικά και εκπαιδευτικά κριτήρια:

A. Τα Τμήματα αντιστοιχούν σε διακριτούς και αυτόνομους κλάδους της επιστήμης

B. Προετοιμάζουν επιστήμονες με αναγνωρίσιμη (και αναγνωρισμένη από το κράτος) ειδίκευση, οι οποίοι έχουν και συγκεκριμένα επαγγελματικά δικαιώματα Τα προβλήματα που προκύπτουν ως προς τα δύο αυτά σημεία είναι τα εξής:

Σημείο Α

1. Ένα Τμήμα που ονομάζεται «Τμήμα Ξένων Γλωσσών και Φιλολογίας» δεν έχει επιστημονική ταυτότητα, επειδή δεν έχει σαφές γνωστικό περιεχόμενο. Είναι προφανές ότι ο όρος «ξένων» έχει περιεχόμενο μόνο εντός Ελλάδος (όπου σημαίνει: όχι ελληνικών) και επομένως είναι αυτονόητο ότι οι «Ξένες Γλώσσες και Φιλολογίες» δεν αποτελούν επιστημονικό πεδίο.

2. Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο με τον ενικό αριθμό Φιλολογίας. Αν δεν πρόκειται για τυπογραφικό λάθος, η μόνη δυνατή ερμηνεία είναι ότι το Τμήμα αυτό θα διδάσκει την επιστήμη της Φιλολογίας σε συνδυασμό με ξένες γλώσσες. Αυτό όμως είναι κάτι που δεν ανταποκρίνεται ούτε στον χαρακτήρα των υπαρχόντων Τμημάτων ούτε στον χαρακτήρα του (υπαρκτού) επιστημονικού κλάδου της Φιλολογίας:

α) Τα υπάρχοντα Τμήματα δεν διδάσκουν απλώς ξένες γλώσσες.

Η γνώση της σχετικής γλώσσας αποτελεί προϋπόθεση της εισαγωγής σε κάθε Τμήμα (μέσω της πανελλαδικής εξέτασης στο Ειδικό Μάθημα). Ο όρος «Γλώσσα» στην ονομασία των Τμημάτων αναφέρεται στην επιστημονική, τη γλωσσολογική δηλαδή, μελέτη της δομής και της χρήσης της γλώσσας, σε συνδυασμό με τη Θεωρία Κατάκτησης και Διδασκαλίας της Δεύτερης/Ξένης Γλώσσας.

β) Η Φιλολογία είναι πάντοτε συνδεδεμένη με συγκεκριμένη γλωσσική κοινότητα και τη λογοτεχνία της, γι’ αυτό και συνοδεύεται σχεδόν πάντοτε από ένα επίθετο που τη συνδέει με το αντικείμενό της. Υπάρχουν βεβαίως δύο κλάδοι που έχουν διαγλωσσική υπόσταση: η Θεωρία της Λογοτεχνίας και η Θεωρία της Γλώσσας/Γλωσσολογίας.

Τα πέντε υπάρχοντα Τμήματα διδάσκουν τους δύο αυτούς κλάδους στη διαγλωσσική αλλά και (κυρίως) στη γλωσσικά προσδιορισμένη διάστασή τους. Μελετούν δηλαδή, και μάλιστα πολύ συστηματικά, τη γλώσσα και τη λογοτεχνία της συγκεκριμένης γλωσσικής κοινότητας. Η μελέτη τόσο της γλώσσας όσο και της λογοτεχνίας συνδέεται με την ιστορία και τον πολιτισμό της γλωσσικής κοινότητας και με τα φιλοσοφικά και κοινωνικά ρεύματα της κάθε εποχής, αντικείμενα τα οποία επίσης διδάσκονται στα υπάρχοντα Τμήματα.

Σημείο Β

1. Οι απόφοιτοι των πέντε υπαρχόντων Τμημάτων είναι ειδικευμένοι σε μία από τις πέντε Φιλολογίες και στις αντίστοιχες γλώσσες.

Η κατάρτισή τους αυτή τους εξασφαλίζει επαγγελματικά δικαιώματα και συγκεκριμένους στόχους στην αγορά εργασίας. Τι θα συμβεί με τα δικαιώματα αυτά σε περίπτωση συγχώνευσης των Τμημάτων; Στο σχέδιο «Αθηνά» δεν υπάρχει καμία σχετική πρόβλεψη. Σημειώνεται ότι οι απόφοιτοι των πέντε Τμημάτων απορροφώνται με ικανοποιητικούς ρυθμούς από την αγορά εργασίας. Τι μέλλον όμως θα είχε ένας κάτοχος πτυχίου «Ξένων Γλωσσών και Φιλολογίας»;

Η ειδίκευση που θα αναγραφόταν στο πτυχίο δεν θα επαρκούσε για να καλύψει τους αποφοίτους ως προς τα επαγγελματικά τους δικαιώματα, καθώς η κείμενη νομοθεσία συνδέει τα επαγγελματικά δικαιώματα με το Τμήμα από το οποίο αποφοιτά κανείς και όχι με την κατεύθυνση, η οποία δίνει απλώς μεγαλύτερη έμφαση σε μία από τις υποδιαιρέσεις του επιστημονικού κλάδου τον οποίο θεραπεύει το Τμήμα.

2. Η αναγραφή της ειδίκευσης οπωσδήποτε δεν θα ήταν επαρκής για την εξασφάλιση της δυνατότητας παρακολούθησης μεταπτυχιακών σπουδών σε άλλες χώρες – σπουδών οι οποίες αποτελούν ιδιαίτερα συχνή επιλογή των αποφοίτων, λόγω της δυνατότητας που τους παρέχουν της στενότερης και αμεσότερης επαφής με τον πολιτισμό του οποίου τη γλώσσα και τη λογοτεχνία μελετούν. Υπάρχει η σχετική εμπειρία του παλαιότερου Τμήματος Ξένων Πολιτισμών το οποίο, για όλους τους λόγους που έχουν αναφερθεί μέχρι στιγμής, μετεξελίχθηκε στα δύο ανεξάρτητα Τμήματα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας και Ισπανικής Γλώσσας και Φιλολογίας.

ΙΙ. Παράδοση, διεθνής παρουσία και αριστεία

Η Φιλοσοφική Σχολή είναι μία από τις τέσσερεις πρώτες πανεπιστημιακές σχολές της Ελλάδας. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι σε κάθε απόφαση για οποιαδήποτε μεταβολή ή μεταρρύθμιση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η παράδοση. Τα Πανεπιστήμια αποκτούν φήμη που βασίζεται τόσο στις τρέχουσες επιδόσεις όσο και στην ιστορία τους. Δεν είναι τυχαίο ότι τα καλύτερα και γνωστότερα πανεπιστήμια του κόσμου (Harvard, Princeton, MIT, Οξφόρδη, Cambridge, Σορβόνη, Humboldt, La Sapienza κ.λπ.) έχουν παράδοση μεγαλύτερη των 100 ετών (και ορισμένα των 800).

III. Διεθνείς Σχέσεις

 

Η Φιλοσοφική Σχολή, εκτός από εστία έρευνας, αποτελεί μέσο προβολής της Ελλάδας. Τόσο τα Τμήματα που περιλαμβάνουν (όχι βέβαια αποκλειστικά) κλασικές σπουδές, οι οποίες για τους λόγους που προαναφέρθηκαν είναι αυτονόητο ότι έχουν εξ ορισμού διεθνή ακτινοβολία (Φιλολογίας, Ιστορίας-Αρχαιολογίας, ΦΠΨ) όσο και τα υπόλοιπα Τμήματα έχουν αναπτύξει στενούς δεσμούς με Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα του εξωτερικού. Ειδικά τα υπό συζήτηση Τμήματα όμως (των «ξένων» φιλολογιών) αποτελούν σημαντικούς κρίκους της διασύνδεσης αυτής. Διατηρούν στενές σχέσεις με τις πρεσβείες των πολλών χωρών που συνδέονται με τους πολιτισμούς που μελετούν, καθώς και με τα υπάρχοντα μορφωτικά ινστιτούτα. Η συγχώνευση των Τμημάτων που θεραπεύουν τις Φιλολογίες τους είναι βέβαιο ότι θα έχει αρνητικό αντίκτυπο και πιθανότατα όχι μόνο στις εκπαιδευτικές και πολιτιστικές σχέσεις τους με την Ελλάδα, δεδομένου του ισχυρότατου ενδιαφέροντος που δείχνουν έμπρακτα τα κράτη αυτά για την πολιτισμική τους παρουσία σε άλλες χώρες.

IV. Πρακτικές δυσκολίες εφαρμογής

Τα πρακτικά προβλήματα που θα προκύψουν αν εφαρμοστεί αυτό το σχέδιο είναι ιδιαίτερα σοβαρά:

1. Θα δημιουργηθεί ένα υδροκέφαλο Τμήμα με 89 μέλη Δ.Ε.Π. ποικίλων γνωστικών αντικειμένων (Φιλολογίας, Θεωρητικής και Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας, Ιστορίας του Πολιτισμού κ.λπ.) και τουλάχιστον πέντε χιλιάδες φοιτητές, πράγμα που αποτελεί διοικητικό εφιάλτη.

2. Δεν είναι καθόλου προφανές πώς θα γίνεται η επιλογή των υποψηφίων. Θα επιλέγουν τη γλώσσα στην οποία θα εξεταστούν; Στην περίπτωση αυτή πώς θα διασφαλίζεται η κατανομή ανά φιλολογία;

Πώς θα εξασφαλίζεται ακόμη και η εισαγωγή φοιτητών για όλες τις Γλώσσες και Φιλολογίες; Δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα να υπάρξουν έτη στα οποία θα εισαχθούν γνώστες μόνο μιας ή δύο γλωσσών.

Αν πάλι αποφασιστεί η εισαγωγή φοιτητών χωρίς εξέταση της γλώσσας είναι προφανές ότι το επίπεδο σπουδών, το οποίο διατηρείται σε υψηλά επίπεδα, θα καταποντισθεί, καθώς θα πρέπει να αφιερώνεται μεγάλο μέρος της διδασκαλίας στην εκμάθηση της γλώσσας.

3. Σε οποιαδήποτε περίπτωση θα καταστεί απαραίτητο να δημιουργηθούν νέα προγράμματα σπουδών, αντικαθιστώντας τα πρόσφατα ανανεωμένα και εκσυγχρονισμένα προγράμματα που εφαρμόζουν τα υπάρχοντα Τμήματα. Όλα αυτά μάλιστα θα πρέπει να γίνουν μέσα στο τρέχον ακαδημαϊκό έτος, αφού προβλέπεται οι αλλαγές να γίνουν πριν από την κατάθεση των μηχανογραφικών δελτίων! Η ασφυκτική αυτή προθεσμία θα ήταν απαράδεκτη ακόμη και αν όλα ήταν σχεδιασμένα και ξεκάθαρα, πόσο μάλλον στην περίπτωση αυτή, στην οποία απουσιάζει κάθε προγραμματισμός.

V. Δημοσιονομικό όφελος

Ο καθένας αντιλαμβάνεται ότι τα οικονομικά κριτήρια έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα σε εποχή οικονομικής κρίσης, αλλά δεν μπορεί να αντιληφθεί ποια θα είναι η οικονομία που θα προκύψει, αφού δεν θα αλλάξει τίποτε ούτε χωροταξικά (τα πέντε Τμήματα στεγάζονται στο κτήριο της Φιλοσοφικής Σχολής στην Πανεπιστημιούπολη και τα δύο άλλα πρόκειται να μεταφερθούν σ’ αυτήν εντός του ακαδημαϊκού έτους) ούτε ως προς το προσωπικό, ακαδημαϊκό ή διοικητικό.

Τα έξοδα συντήρησης των εργαστηρίων, πολύ χαμηλά σε σχέση με άλλα, καθώς χρησιμοποιούν μόνο υπολογιστές και τα σχετικά αναλώσιμα, θα παραμείνουν επίσης στα ίδια επίπεδα.

VI. Η αρχικά προτεινόμενη συγχώνευση δύο υπαρχόντων Τμημάτων σε ένα Τμήμα «Σλαβικών, Τουρκικών και Ασιατικών Σπουδών»

Η συγχώνευση του Τμήματος Σλαβικών Σπουδών (στο εξής: ΤΣΣ) και του Τμήματος Τουρκικών Σπουδών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών (στο εξής: ΤΤΣΑΣ) σε «Τμήμα Σλαβικών, Τουρκικών και Ασιατικών Σπουδών» παρουσιάζει όλα σχεδόν τα προβλήματα που αναφέρθηκαν σε σχέση με τα πέντε άλλα Τμήματα, αλλά διαφοροποιείται σε ορισμένα σημεία, τα οποία εκτίθενται στη συνέχεια. Η συγχώνευση των δύο Τμημάτων είναι τελείως αδύνατον να υποστηριχθεί βάσει επιστημονικών κριτηρίων: Οι πολιτισμοί και οι λογοτεχνίες τις οποίες μελετούν έχουν ελάχιστη σχέση μεταξύ τους και μόνο σε όσες περιπτώσεις υπάρχει γεωγραφική γειτνίαση και συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες. Οι γλώσσες δεν έχουν καμία απολύτως συγγένεια: οι Σλαβικές γλώσσες συναποτελούν μία υποοικογένεια της Ινδοευρωπαϊκής, η Τουρκική ανήκει στην Ουραλοαλταϊκή οικογένεια, η Αραβική στην Σημιτοχαμιτική και οι υπόλοιπες γλώσσες, οι οποίες δεν έχουν συμπεριληφθεί ακόμη στο Τμήμα, αλλά προβλέπεται να ενταχθούν στο μέλλον, σε ποικίλες οικογένειες γλωσσών.

Υπάρχει όμως μία επιπλέον, πολύ σημαντική, διαφορά μεταξύ τους: το ΤΣΣ λειτουργεί επί της ουσίας ως Τμήμα Σλαβικής Γλώσσας και Φιλολογίας, με έμφαση προς το παρόν στις Ανατολικές Σλαβικές Γλώσσες και Φιλολογίες και ιδιαίτερα τη Ρωσική, ενώ έχει αρχίσει να αναπτύσσεται και προς την κατεύθυνση των Νότιων Γλωσσών και Φιλολογιών, ξεκινώντας από τη Βουλγαρική. Το ΤΤΣΣΑΣ περιλαμβάνει μεν την Τουρκική κυρίως και κατά δεύτερο λόγο την Αραβική Γλώσσα και Φιλολογία, διαθέτει όμως και έναν ισχυρό πυρήνα έρευνας και διδασκαλίας στον χώρο της Γεωπολιτικής και των Διεθνών Σχέσεων. Αυτή η διάσταση απουσιάζει εντελώς από το ΤΣΣ, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει παρά ελάχιστη σχέση των αντικειμένων των δύο Τμημάτων και καμία ουσιαστική επικάλυψη, ούτε στην έρευνα ούτε στη διδασκαλία. Η συγχώνευσή τους θα προκαλούσε ιδιαίτερα οξυμένα προβλήματα.

Η ασυμβατότητα των αντικειμένων θα είχε σοβαρό αντίκτυπο στην επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων. Ένα πτυχίο που θα κάλυπτε τις «Σλαβικές, Τουρκικές και Ασιατικές Σπουδές» θα έδινε λίγες ελπίδες εξεύρεσης εργασίας συνδεδεμένης με το αντικείμενό του και πολύ λιγότερες ελπίδες ένταξης σε προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών στον διεθνή χώρο.

Όπως και στην περίπτωση της συγχώνευσης των πέντε Τμημάτων, η συγχώνευση των δύο δεν πρόκειται να φέρει κανένα δημοσιονομικό όφελος, ούτε σε επίπεδο προσωπικού, εφόσον ήδη είναι διοικητικά υποστελεχωμένα, ούτε σε επίπεδο χωροταξικό, αφού πρόκειται ούτως ή άλλως να μεταφερθούν εντός του έτους στο κτήριο της Φιλοσοφικής στην Πανεπιστημιούπολη.

VΙI. Συμπέρασμα

Η εφαρμογή των συγκεκριμένων προτάσεων του Σχεδίου Αθηνά για τη Φιλοσοφική Σχολή του Ε.Κ.Π.Α. θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα, για την αντιμετώπιση των οποίων δεν υπάρχει πρόβλεψη, και επιπλέον καταδεικνύει ότι όχι απλώς δεν θα υπηρετούσε κανέναν από τους στόχους του, αλλά θα απομάκρυνε τη Σχολή από αυτούς, επιφέροντας αποτελέσματα αντίθετα από τα προσδοκώμενα: - ως προς τους διδάσκοντες επιδεινώνει τις συνθήκες διδασκαλίας και έρευνας και μειώνει τις δυνατότητες επιστημονικής καταξίωσης - ως προς τη Νέα Γενιά μειώνει την πιθανότητα καταξίωσης υποβαθμίζοντας επί της ουσίας την ποιότητα των παρεχόμενων σπουδών και επομένως την αξία του πτυχίου τους - ως προς την Ελλάδα, αντί να δημιουργεί νέες εστίες αριστείας και ανάπτυξης, συρρικνώνει τις ήδη υπάρχουσες, ακυρώνοντας συγχρόνως τη συμβολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας στην ανάπτυξη εθνικής σημασίας διεθνών σχέσεων.

Η Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ζητεί εμφατικά να μην πραγματοποιηθεί καμία από τις δύο προτεινόμενες συγχωνεύσεις.

 

 


 


Επί του πιεστηρίου…

Η τελική πρόταση του σχεδίου «Αθηνά» προβλέπει για το Ε.Κ.Π.Α. τη δημιουργία μιας μονοτμηματικής (!) Σχολής Ξένων Γλωσσών και Φιλολογιών, γεγονός που δεν αίρει τους προβληματισμούς που ήδη εκτέθηκαν. Ωστόσο, προβλέπεται η παραμονή του Τμήματος Σλαβικών Σπουδών στη Φιλοσοφική Σχολή και η ένταξη του Τμήματος Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών στη νέα Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών. Ακόμα, το σχέδιο προτείνει την κατάργηση του επιτυχημένου προγράμματος Ψυχολογίας που λειτουργεί εδώ και πολλά χρόνια στο Τμήμα Φ.Π.Ψ. (αναλυτικό ρεπορτάζ στη σελ. 4-5).




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!