| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Η Αίγυπτος και η νέα αραβική αναγέννηση

Του ΝΙΚΟΛΑ ΒΟΥΛΕΛΗ

Δημοσίευση: 21-03-2011 - Στήλη: ΑΠΟΨΕΙΣ - Φύλλο:173




Νικόλας Βουλέλης Μπορεί να μοιάζει με υπερβολή, αλλά η λαϊκή εξέγερση στην Αίγυπτο σηματοδοτεί, κατά τη γνώμη μου, μια νέα εποχή για ολόκληρο τον αραβικό και ίσως και για τον ισλαμικό κόσμο. Η αποπομπή του Μπεν ΄Αλι στην Τυνησία, ως αποκορύφωμα μιας μαζικής κινητοποίησης που βάφτηκε στο αίμα, μπορεί να έμενε στη σύγχρονη ιστορία ως εξαιρετικό, αλλά περιθωριακό γεγονός, αν δεν ακολουθούσε η μεγάλη και πολύχρωμη λαϊκή εξέγερση στο Κάιρο, την Αλεξάνδρεια και άλλες πόλεις της Αιγύπτου.

Η πτώση του Μουμπάρακ ήταν η καθοριστική στιγμή, που έδειξε την πραγματική δυναμική των μεγάλων και συνεχών λαϊκών κινητοποιήσεων, κάτι που θεωρούνταν αδιανόητο μέχρι πριν λίγο καιρό για τις αραβικές χώρες. Η Αίγυπτος λειτούργησε ως φάρος για τις εξελίξεις που σημειώνονται στον αραβικό κόσμο και οι οποίες διακρίνονται από την ορμητική εισβολή των πολιτών στο προσκήνιο και την αποφασιστική διεκδίκηση των αιτημάτων τους, τα οποία δεν έχουν να ζηλέψουν σχεδόν τίποτε από τα αιτήματα που διατυπώνουν οι λαοί της Ευρώπης ή της Αμερικής.

Ο μεγάλος θρίαμβος που είναι συνάμα και συμβολική νίκη της λαϊκής εξέγερσης είναι αναμφίβολα η πτώση του Μουμπάρακ. Αυτό δίνει κυριολεκτικά φτερά στους αραβικούς λαούς να διεκδικήσουν, σε αρκετά διαφορετικές συνθήκες και έχοντας απέναντί τους διαφορετικά καθεστώτα, τις ελευθερίες και τα δικαιώματα που τους έχουν στερήσει εδώ και δεκαετίες ή και αιώνες.

Πλατεία Tαχρίρ: σημείο και σύμβολο αλλαγής στην Aίγυπτο Ο άνεμος που πνέει σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο δεν πρόκειται να έχει μόνο ευτυχή αποτελέσματα. Σίγουρα θα υπάρξουν κατακτήσεις και νίκες για τους λαούς. Θα υπάρξουν όμως και σκληρές αντιδράσεις των καθεστώτων που είναι αποφασισμένα να χρησιμοποιήσουν την ωμή βία, όπως το καθεστώς του Καντάφι, για να συντηρήσουν τη μονοκρατορία τους και τη διασπάθιση του πλούτου των χωρών τους. Ομως το φράγμα του φόβου και του τρόμου έσπασε και μπορούμε δικαιολογημένα να πούμε ότι αρχίζει μια νέα αραβική αναγέννηση. Οι εξελίξεις στην Αίγυπτο συνέβαλαν στην κατάρρευση ορισμένων μύθων που είχαν καλλιεργηθεί συστηματικά και οι οποίοι αποτελούσαν το " />

Ενας από τους πρώτους μύθους ήταν ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να ανθίσει στον αραβικό κόσμο, λόγω γονιδίων των ίδιων των κατοίκων του... Οι λαϊκές εξεγέρσεις σάρωσαν κυριολεκτικά τις αντιδραστικές αυτές αντιλήψεις που χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον από Ευρωπαίους και Αμερικανούς για να εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους...

Συναφής με τον πρώτο ήταν ο μύθος ότι το Ισλάμ δεν μπορεί να συνυπάρξει με τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η χονδροειδής αυτή παραποίηση κατέρρευσε καθώς βλέπουμε όχι μόνο στην Αίγυπτο, την Τυνησία και αλλού, τους ξεσηκωμένους πολίτες να διεκδικούν ελευθερίες και δικαιώματα, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις τους.

Ο πιο σκληρός όμως μύθος που συντηρούσαν επί δεκαετίες τα καταπιεστικά καθεστώτα και ο οποίος τα έθετε στο απυρόβλητο ήταν ο μύθος της αναχαίτισης του "ισλαμιστικού κινδύνου".

Επί δεκαετίες, σχεδόν όλα τα καθεστώτα του αραβικού κόσμου καταπίεζαν με ποικίλους βαθμούς ωμότητας τους πληθυσμούς τους για να αποτρέψουν τον υποτιθέμενο κίνδυνο των ισλαμιστών, πράγμα που τους επέτρεπε να φιμώνουν κάθε αντίθετη φωνή και να εξουδετερώνουν κάθε πολιτική οργάνωση.

Τα ευρωπαϊκά κράτη στη συντριπτική πλειονότητά τους και ανεξάρτητα από τις διαδοχικές κυβερνήσεις τους –συντηρητικές ή σοσιαλιστικές– διατηρούσαν άριστες σχέσεις με αυτά τα καθεστώτα. Ισως γι΄αυτό, τώρα, η βιαστική προσπάθειά τους να αναπροσανατολίσουν την εξωτερική πολιτική τους τα εκθέτει ακόμη περισσότερο...

Στην Αίγυπτο, λοιπόν, ο στρατός, ραχοκοκαλιά της εξουσίας που εγκαθιδρύθηκε το 1952 με την ανατροπή της μοναρχίας, παραμένει κυρίαρχος των εξελίξεων και εγγυητής της μετάβασης στη νέα εποχή. Αναμφίβολα δεν θα πρέπει να υπάρχουν ψευδαισθήσεις ως προς τις δυνατότητες να εγκαθιδρυθεί και να λειτουργήσει αμέσως ένα ικανοποιητικό αντιπροσωπευτικό σύστημα, με άψογες δημοκρατικές διαδικασίες.

Η ουσιαστική μονοκομματική εξουσία έξι δεκαετιών, η εκτεταμένη διαφθορά και η παντοδυναμία του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών δεν επιτρέπουν την αυταπάτη ότι θα υπάρξει άμεση μετάβαση σε μια σύγχρονη δημοκρατία.

Ο στρατός παραμέρισε τον Μουμπάρακ για να μην παραμεριστεί και ο ίδιος και γι΄αυτό θα προσπαθήσει να διατηρήσει τον καθοριστικό ρόλο του και τα περισσότερα από τα προνόμιά του. Από την άλλη πλευρά, όμως, ο λαός που εξεγέρθηκε και έδωσε δείγματα επιμονής και αυταπάρνησης, διεκδικώντας οικουμενικές και όχι ιδιαίτερες εθνικιστικές ή θρησκευτικές αξίες, δεν φαίνεται διατεθειμένος να εγκαταλείψει τον αγώνα. Παλαιές και νέες ομάδες διεκδικούν συμμετοχή στα κοινά και θα λειτουργήσουν πιεστικά κατά τη μεταβατική περίοδο, ώστε το αποτέλεσμα να ικανοποιεί στοιχειωδώς τις προσδοκίες των πολιτών.

Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για τον ρόλο που θα παίξει ο στρατός. Εάν δηλαδή θα αρκεστεί στον ρόλο του εγγυητή ενός δημοκρατικού πολιτεύματος ή θα θελήσει να διατηρήσει ολόκληρη την εξουσία για λογαριασμό του, περιορίζοντας ελευθερίες και δικαιώματα.

Οσο περισσότερο αποφασιστικά λειτουργήσουν οι πολιτικές δυνάμεις που αναδείχθηκαν από τη λαϊκή εξέγερση, τόσο περισσότερο θα υποχρεωθεί ο στρατός σε παραχωρήσεις. Σε καμιά περίπτωση, όμως, δεν μπορεί η Αίγυπτος να γυρίσει πίσω.

Οι ανησυχίες που διατυπώνονται για τον ρόλο των Αδελφών Μουσουλμάνων είναι υπερβολικές. Η εξέγερση δεν έγινε στο όνομα των ακραίων ισλαμιστών, ούτε οι δυνάμεις τους έπαιξαν ηγεμονικό ρόλο. Σίγουρα η οργάνωση αυτή, σε συνθήκες ελεύθερου πολιτικού ανταγωνισμού, θα διεκδικήσει ένα μικρό, αλλά σημαντικό κομμάτι του αιγυπτιακού λαού. Η επιρροή που έχουν οι ισλαμιστές στην κοινωνία "εκχωρήθηκε" σε αυτούς από το καθεστώς Μουμπάρακ όταν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι αποκήρυξαν επισήμως τον ένοπλο αγώνα - και είναι πολύ μεγαλύτερη από την πολιτική επιρροή που ασκεί η ίδια η οργάνωση. Αυτή η ιδιομορφία είναι αποτέλεσμα του γεγονότος ότι το καθεστώς, όπως και πολλά άλλα παρόμοιά του, ανέχθηκε την εξάπλωση των αντιλήψεων των ισλαμιστών, ώστε να μπορεί να ισχυρίζεται ότι οι ισλαμιστές είναι ο μόνος υπαρκτός πολιτικός αντίπαλος και συνάμα απειλή για το ίδιο και τους Ευρωπαίους ή Αμερικανούς συμμάχους του.

Ως Αιγυπτιώτης και ακόμη περισσότερο ως Αλεξανδρινός, που έζησα μέχρι τα γυμνασιακά μου χρόνια στην Αίγυπτο πριν έρθω στην Ελλάδα για να φοιτήσω στη Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας, ένιωσα κυριολεκτικά αγαλλίαση, παρακολουθώντας τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων.

Τα πρώτα χρόνια μετά την ανατροπή του βασιλιά και τον τερματισμό της βρετανικής επικυριαρχίας στην Αίγυπτο, ο πόλεμος του Σουέζ και ο βομβαρδισμός της Αλεξάνδρειας από Βρετανούς και Γάλλους, η αντιϊμπεριαλιστική στάση της Αιγύπτου και η αλληλεγγύη της στους άλλους αγωνιζόμενους λαούς του Τρίτου Κόσμου, όλα αυτά είχαν δημιουργήσει έναν ενθουσιασμό και μια προσδοκία ότι η χώρα του Νείλου δεν θα κατέληγε σε ένα αυταρχικό, καταπιεστικό καθεστώς.

Δυστυχώς ακολούθησαν πολλά και δύσκολα χρόνια. Σήμερα, νομίζω ότι μπορούμε να νιώθουμε αισιοδοξία και να ελπίζουμε ότι αυτή η "άνοιξη" που πρόβαλε μέσα στην καρδιά του αιγυπτιακού χειμώνα, δεν θα είναι "μια χαμένη άνοιξη", για να θυμηθώ και το μεγάλο Αιγυπτιώτη φίλο Στρατή Τσίρκα.




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!