| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Oι σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ

Δημοσίευση: 18-02-2011 - Στήλη: ΑΠΟΨΕΙΣ - Φύλλο:172


Του Δ. Χριστόφια, Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας

Έχω επιλέξει να αναπτύξω στην ομιλία μου ένα ζήτημα το οποίο έχει κρίσιμη σημασία για την Κύπρο και για την Ελλάδα. Παράλληλα, αποτελεί ένα σοβαρό ζήτημα το οποίο απασχολεί ολόκληρη την Ευρώπη και άλλες ισχυρές δυνάμεις από τον Καύκασο μέχρι και πέρα από τον Ατλαντικό. Αναφέρομαι στο ζήτημα των σχέσεων της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στις προσεγγίσεις μας γύρω από την εξωτερική πολιτική μιας χώρας, όπως και στην περίπτωση της Τουρκίας, πρέπει, πιστεύω, να αντικρίζουμε τα δεδομένα στη δυναμική και στην εξέλιξή τους. Είναι αναγκαίο να αποφεύγονται δογματισμοί και στερεότυπα κλισέ τα οποία μπορεί να είναι ευκολοχώνευτα από το κοινό, δεν βοηθούν όμως τη σωστή ανάλυση και, στη συνέχεια, τις σωστές πολιτικές επιλογές και σχεδιασμούς.

Η τουρκική πολιτική έναντι της Κύπρου δεν υπήρξε τα τελευταία περίπου 90 χρόνια στατική. Πέρασε από το «όλοι οι Τούρκοι στην Τουρκία» του Κεμάλ, στην εμπλοκή ξανά της Τουρκίας μεταπολεμικά από τους Άγγλους και τη διεκδίκηση ρόλου για τις εξελίξεις στην Κύπρο, στο σχεδιασμό της διχοτόμησης και την παράνομη εισβολή και κατοχή του 37% της Κύπρου. Από «το Κυπριακό λύθηκε το ΄74» του Ετζεβίτ στη λεκτική στήριξη μιας «διευθέτησης» του προβλήματος και, τέλος, στις σημερινές αντιφάσεις μεταξύ προφορικών διακηρυκτικών διαβεβαιώσεων και την κατάθεση προτάσεων και θέσεων με απαράδεκτα διχοτομικά στοιχεία σε συνδυασμό με απειλές και με την προσπάθεια αναβάθμισης του ψευδοκράτους από την άλλη.

«Από το 2005 και μετά παρατηρείται σταδιακά μείωση της επιρροής του ενταξιακού οράματος στο τουρκικό πολιτικό σύστημα. Το λεγόμενο «νορβηγικό μοντέλο» επαναλαμβάνεται συχνά από Τούρκους αξιωματούχους»

Είναι παραδεκτό ότι η άνοδος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ταγίπ Eρντογάν στην εξουσία σηματοδότησε μια καινούργια πορεία στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά, στα αρχικά τουλάχιστον στάδια της πορείας αυτής, στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας.

Η σοβαρή κρίση την οποία πέρασε το 2001 η Τουρκία ενδυνάμωσε τη στροφή προς την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο σε οικονομικό όσο και σε πολιτικό πεδίο. Μέσα από αυτή την κρίση, η Τουρκία παρουσίαζε σημάδια οικονομικής κατάρρευσης. Αυτό το δεδομένο λειτούργησε ενισχυτικά στη μείωση της επιρροής του παραδοσιακού κεμαλικού κατεστημένου, στο οποίο καταλογιζόταν εν πολλοίς η παρακμή της χώρας.

Την ίδια περίοδο, η Κυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης είχε να αντιμετωπίσει μια οργανωμένη εκστρατεία αμφισβήτησης και φθοράς της με επικεφαλής, όπως είναι γνωστό, το στρατιωτικό κατεστημένο. Η μάχη επιβίωσης της Κυβέρνησης, έχοντας ως βασικό αντίπαλο το στρατό, συνδεόταν άμεσα με την εφαρμογή ευρωπαϊκών μεταρρυθμίσεων.

Μέχρι και το 2005 έγιναν αρκετές μεταρρυθμίσεις αναφορικά με τον περιορισμό του πολιτικού ρόλου του στρατού, μεταρρυθμίσεις οι οποίες νομιμοποιήθηκαν μέσα από την προετοιμασία έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

Από το 2005 και μετά παρατηρείται σταδιακά μείωση της επιρροής του ενταξιακού οράματος στο τουρκικό πολιτικό σύστημα και στην κοινωνία.

Το κυβερνών κόμμα προβάλλει μια νέα προσέγγιση που θέλει την Τουρκία ικανή να προχωρεί σε μεταρρυθμίσεις και αλλαγές καθοδηγούμενες από τις δικές της εσωτερικές δυναμικές. Παραδείγματα αυτής της προσέγγισης αποτελούν το λεγόμενο «κουρδικό άνοιγμα» και η προσπάθεια ομαλοποίησης της σχέσης του κράτους με τον κουρδικό πληθυσμό ως προϋπόθεση για αύξηση της επιρροής της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή. Η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης στην Τουρκία και η διακοπή του προγράμματος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου το 2009 παρουσιάζεται επίσης ως μια ένδειξη «αυτόνομης» αλλαγής της Τουρκίας, χωρίς την πίεση «εξωτερικών παραγόντων».

Ποιες τάσεις παρατηρούμε να παρουσιάζονται σήμερα στο εσωτερικό της Τουρκίας σε σχέση με την ενταξιακή της πορεία; Το λεγόμενο «νορβηγικό μοντέλο» επαναλαμβάνεται συχνότερα το τελευταίο διάστημα από Τούρκους αξιωματούχους. Θέλω να θυμίσω τη γνωστή δήλωση του Τούρκου Προέδρου ότι «μπορεί να επιλέξουμε εμείς να μείνουμε εκτός, εφόσον ολοκληρώσουμε τη διαδικασία».

Το τελευταίο χρονικό διάστημα η Τουρκία παρουσιάζεται με νέα και πιεστικά αιτήματα στον ευρωπαϊκό χώρο. Τέτοια αιτήματά της είναι η προώθηση του λεγόμενου κανονισμού «για το απευθείας εμπόριο» των κατεχομένων με χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η συνεργασία Τουρκίας-Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα «καταπολέμησης τρομοκρατίας» και η συμμετοχή της Τουρκίας στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια. Η Τουρκία παρουσιάζει τον εαυτό της στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως στρατηγικό εταίρο και όχι απλώς ως υποψήφια για ένταξη χώρα.

«H άποψη του Nταβούτογλου ότι ο έλεγχος της Κύπρου είναι πολύ σημαντικός για την Τουρκία "έστω και αν δεν υπήρχε ούτε ένας Μουσουλμάνος", υποδεικνύει ότι με τέτοια συμπεριφορά η Τουρκία δεν μπορεί να είναι αξιόπιστος σύμμαχος κανενός»
Υπάρχει μια σαφής αλλαγή στον βαθμό δέσμευσης της τουρκικής ηγεσίας με τον στόχο της προώθησης της ενταξιακής της πορείας και της τελικής ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σε αυτή την εικόνα θα πρέπει κάποιος να επισημάνει τις ουσιαστικές διαφορές οι οποίες υφίστανται μεταξύ ενός «εκσυγχρονισμού» όπως τον αντιλαμβάνεται ο κ. Ερντογάν και το κόμμα του και των βασικών αρχών του φιλελεύθερου καπιταλισμού όπως αυτός εφαρμόζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας στη διεθνή σκηνή απειλεί, επίσης, να καταστεί εμπόδιο για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, γιατί αυτή η ενίσχυση τυγχάνει χειρισμού από μέρους της Άγκυρας με ψήγματα έπαρσης. Αυτά τα ψήγματα έπαρσης μπορούν να εντοπιστούν στις ίδιες τις ιδεολογικές αναζητήσεις του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών κ. Αχμέτ Νταβούτογλου έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει τον στόχο μετατροπής της Τουρκίας σε δύναμη «εξαγωγής ασφάλειας και δημοκρατίας» στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Οραματίζεται μια χώρα που να μπορεί να δημιουργεί το δικό της πεδίο επιρροής σε άλλες γειτονικές χώρες χρησιμοποιώντας ως εργαλείο τη θρησκεία. Πώς αλλιώς θα μπορούσαν να ερμηνευθούν οι πρόσφατες αποκαλύψεις συνομιλιών του κ. Νταβούτογλου με τις οποίες ομολογεί το όνειρό του για εγκαθίδρυση της ηγεσίας της Τουρκίας στα εδάφη τής πρώην οθωμανικής επικράτειας υπό τη μορφή μιας «Οθωμανικής Κοινοπολιτείας Εθνών»; Το χαρακτηριστικότερο βέβαια παράδειγμα που «βγάζει μάτια» παραμένει η στάση της Τουρκίας έναντι του Κυπριακού. Η παρατήρηση ότι ο έλεγχος της Κύπρου, λόγω της γεωστρατηγικής της θέσης, είναι πολύ σημαντικός για την Τουρκία «έστω και αν δεν θα υπήρχε ούτε ένας Μουσουλμάνος», ανήκει και πάλι στον σημερινό Υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας. Μια τέτοια παρατήρηση δεν μπορεί παρά να μας ανησυχεί, αλλά και να υποδεικνύει ότι με τέτοια συμπεριφορά η Τουρκία δεν μπορεί να είναι αξιόπιστος σύμμαχος κανενός.

Οι διακηρύξεις Νταβούτογλου περί «μηδενικών προβλημάτων με τις γειτονικές χώρες» αποτελούν μέσο προώθησης του νέου διεθνούς ρόλου που ο ίδιος οραματίζεται για την Τουρκία.

Οι διακηρύξεις και οι στοχεύσεις διαφέρουν, όμως, από την πραγματικότητα. Η στυγνή πραγματικότητα λέει ότι η Τουρκία είναι σήμερα κατοχική δύναμη σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, μιας χώρας μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρέπει να γίνει επιτέλους κατανοητό το αυτονόητο: ότι δηλαδή η συνεχιζόμενη κατοχή στην Κύπρο και το γεγονός ότι η Τουρκία εμποδίζει την επίτευξη λύσης λειτουργικής ομοσπονδίας, εμποδίζει τη συμφιλίωση μεταξύ των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο, δεν μπορεί ποτέ να οδηγήσει σε μηδενικά προβλήματα με τους γείτονές της, ιδιαίτερα με την Κύπρο και την Ελλάδα, δύο χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου αμφισβητεί από μόνη της τη στρατηγική της Τουρκίας περί «μηδενικών προβλημάτων». Προς όφελος αυτής της στρατηγικής θα ήταν η Τουρκία να αναγνωρίσει και να σεβαστεί την Κύπρο ως ένα πραγματικά ανεξάρτητο κράτος, ως παραγωγικό εταίρο, ως καλό γείτονα και χρήσιμο συνεργάτη και όχι ως προτεκτοράτο εφαρμογής επεκτατικών σχεδίων. Η Κυπριακή Δημοκρατία υποστήριξε και υποστηρίζει την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Θεωρούμε ότι η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας αποτελεί τον σημαντικότερο μοχλό πίεσης στην Άγκυρα για να αποφασίσει επιτέλους τη δίκαιη, βιώσιμη και λειτουργική λύση του Κυπριακού. Αυτή η πολιτική δεν αποτελεί, βέβαια, «λευκή επιταγή».

Αυτή τη στιγμή η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας καρκινοβατεί. Η ίδια δεν προωθεί αποφασιστικά μεταρρυθμίσεις αναγκαίες για την πορεία της. Παράλληλα, η άρνησή της να υλοποιήσει τις υποχρεώσεις της έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών έχει οδηγήσει στην παγοποίηση σχεδόν όλων των εναπομεινάντων κεφαλαίων. Είναι σαφές ότι ο δρόμος εκπλήρωσης των ευρωπαϊκών φιλοδοξιών της Τουρκίας περνά μέσα από την επανενωμένη Λευκωσία.

Δεν είναι στόχος μου στο πλαίσιο αυτής της παρέμβασης να προβώ σε λεπτομερή ανάλυση των εξελίξεων στο Κυπριακό. Συνδέοντας, όμως, την κατάσταση όπως αυτή παρουσιάζεται στις απευθείας διαπραγματεύσεις με την ανάλυση στην οποία έχουμε προβεί πριν από λίγο, πρέπει να σημειώσουμε με λύπη ότι οι εξελίξεις δεν είναι οι αναμενόμενες. Για αυτή την εικόνα εμείς δεν φέρουμε καμία ευθύνη.



 




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!