| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Ταξινομώντας τα αταξινόμητα

Tου Hλία Νικολακόπουλου

Δημοσίευση: 02-11-2011 - Στήλη: ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ - Φύλλο:179




‹Για την οριστική εξαγωγή του αποτελέσματος σε μια μεσαίου μεγέθους εκλογική περιφέρεια (4εδρική η 5εδρική) στην Ιρλανδία απαιτούνται κατά κανόνα δύο 24ωρα

 

Ύστερα από τρίμηνη (και μυστικοπαθή) κυοφορία το υπουργείο Παιδείας έδωσε στη δημοσιότητα στις 18 Οκτωβρίου ένα κακογραμμένο (όπως συνηθίζει) σχέδιο υπουργικής απόφασης, διευκρινίζοντας το αναφερόμενο ως σύστημα «ταξινομικής ψήφου», με το οποίο προβλέπεται να εκλεγούν τα οκτώ (ή έξι) εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου (Διοίκησης) των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων – αν και όποτε πραγματοποιηθούν οι σχετικές εκλογές. Μια πρώτη παρατήρηση αφορά το ψευδεπίγραφο της ονομασίας. Το εκλογικό σύστημα που περιγράφει το σχέδιο υπουργικής απόφασης αποκαλείται διεθνώς «ενιαία μεταβιβαστή ψήφος» (Single-Transferable-Vote), γνωστό και με την καθιερωμένη συντομογραφία STV. Πρόκειται για το παραδοσιακό (και συνταγματικά κατοχυρωμένο) εκλογικό σύστημα που εφαρμόζεται στην Ιρλανδία από το 1921. Το ίδιο σύστημα υιοθετήθηκε και από τη Μάλτα μετά την ανεξαρτησία (αφού προηγουμένως είχε εισαχθεί από τη βρετανική αποικιακή διοίκηση για τα αντιπροσωπευτικά σώματα που είχαν δημιουργηθεί).

 

Σήμερα, εκτός από την Ιρλανδία και τη Μάλτα, το STV εφαρμόζεται επίσης για την εκλογή Γερουσίας στην Αυστραλία και των ευρωβουλευτών στη Μεγάλη Βρετανία. Απορρίφθηκε όμως, τον περασμένο Μάιο, μετάπολλών επαίνων, στο δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε για ενδεχόμενη εφαρμογή του στις βουλευτικές εκλογές της Μεγάλης Βρετανίας.

 

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ουδείς ποτέ αναφέρθηκε στο STV με τον όρο «ταξινομική ψήφος», ο οποίος εξάλλου αποτελεί αδόκιμη μετάφραση του ordinal vote (αντί του ορθού «διατεταγμένη» ή «ιεραρχημένη» ψήφος). Ψιλά γράμματα για ανθρώπους που συνηθίζουν να μιλούν και να γράφουν με «βαρβαρισμούς δεινούς τα ελληνικά».

 

Η δεύτερη παρατήρηση αφορά τη διαδικασία με την οποία επιχειρείται να επιβληθεί το συγκεκριμένο εκλογικό σύστημα, δηλαδή την καθιέρωσή του με απλή υπουργική απόφαση. Βέβαια, το υπουργείο Παιδείας έχει ήδη εξασφαλίσει, και με την πρόσφατη τροπολογία έχει ανανεώσει, τη σχετική νομοθετική εξουσιοδότηση, παρά τις ρητές αντιρρήσεις του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής, το οποίο στην έκθεσή του είχε επισημάνει ότι θα χρειαζόταν τουλάχιστον έκδοση Προεδρικού Διατάγματος.

 

Με δεδομένο όμως πλέον το περιεχόμενο του σχεδίου υπουργικής απόφασης που δημοσιοποιήθηκε, η επισήμανση του Επιστημονικού Συμβουλίου γίνεται απολύτως επίκαιρη. Αν με την υπουργική απόφαση επρόκειτο απλώς να ρυθμιστούν τεχνικά θέματα, η σχετική διαδικασία θα μπορούσε, έστω και καταχρηστικά, να γίνει αποδεκτή. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση δεν πρόκειται για τεχνικές ρυθμίσεις αλλά για την καθιέρωση ενός και- νοφανούς, περιθωριακού και εξαιρετικά περίπλοκου εκλογικού συστήματος, αγνώστου όχι μόνον στην ελληνική αλλά και στην ευρύτερη ευρωπαϊκή εκλογική πρακτική. Και τέτοια απόλυτη νομοθετική εξουσιοδότηση είναι αμφίβολο αν το υπουργείο Παιδείας θα την είχε εξασφαλίσει αποκαλύπτοντας τις προθέσεις του στη Βουλή. Ίσως γι’ αυτό προτίμησε να χρησιμοποιήσει τον ψευδεπίγραφο, αδόκιμο και ασαφή όρο «ταξινομική ψήφος».

 

Ένα περίπλοκο και δυσλειτουργικό εκλογικό σύστημα

Η «ενιαία μεταβιβαστή ψήφος» (STV) αποτελεί μια πρώιμη και ατελή αγγλοσαξονική εκδοχή της αναλογικής, η οποία ενεργοποιήθηκε αρχικά με στόχο να διασφαλίσει την εκπροσώπηση της προτεσταντικής μειονότητας στην τότε ενιαία Ιρλανδία, πριν από την ανεξαρτησία. Κατά κανόνα, έκτοτε, εφαρμόζεται σε συνδυασμό με ολιγοεδρικές περιφέρειες (λόγω της πολυπλοκότητας του συστήματος) και μόνον σε χώρες οι οποίες χαρακτηρίζονται από ισχυρές κομματικές και παραταξιακές ταυτίσεις, (όπως το απόλυτα δικομματικό σύστημα της Μάλτας), ώστε να είναι λειτουργική η μεταφορά ψήφων μεταξύ υποψηφίων της ίδιας παράταξης.

 

Το σύστημα STV υιοθετεί έναν τρόπο ψηφο φορίας που προσομοιάζει με αυτόν που ισχύει στα πλειοψηφικά συστήματα, τα μόνα με τα οποία άλλωστε είναι εξοικειωμένοι οι Βρετανοί. Για να διασφαλίσει όμως την εκπροσώπηση των μειοψηφιών και μια σχετική αναλογικότητα, αφενός προβλέπει τη δυνητική ιεράρχηση των υποψηφίων και αφετέρου ενσωματώνει στον μηχανισμό κατανομής των εδρών την έννοια του εκλογικού μέτρου, όπως αυτή ορίζεται στα αναλογικά συστήματα της ηπειρωτικής Ευρώπης («ρήτρα του +1» ή εκλογικό μέτρο κατά Hagenbach-Bischoff). Και εφ’ όσον, επομένως, κάποιος υποψήφιος υπερβεί το εκλογικό μέτρο (και εκλεγεί), οι «πλεονάζουσες ψήφοι» του επιμερίζονται αναλογικά στους υποψηφίους που αναγράφονται ως «δεύτερη προτίμηση» στα ψηφοδέλτιά του, κατά κανόνα υποψηφίους που ανήκουν στην ίδια παράταξη.

 

Η αντίστοιχη διαδικασία επαναλαμβάνεται στη συνέχεια, όσες φορές χρειαστεί, έως ότου συμπληρωθεί ο αριθμός των υποψηφίων που προβλέπεται να εκλεγούν, με αποκλεισμό ενδεχομένως των υποψηφίων που συγκέντρωσαν τις λιγότερες ψήφους «πρώτης προτίμησης». Αυτό επιβάλλει μια μακρόσυρτη διαδικασία με συνεχείς γύρους καταμέτρησης, πολύπλοκες αριθμητικές πράξεις, και μεταβαλλόμενους, από γύρο σε γύρο, «συντελεστές στάθμισης». Έτσι, π.χ., για την οριστική εξαγωγή του αποτελέσματος σε μια μεσαίου μεγέθους εκλογική περιφέρεια (4εδρική η 5εδρική) στην Ιρλανδία απαιτούνται κατά κανόνα δύο 24ωρα. Άλλωστε, όπως φαίνετα και στο παράδειγμα εφαρμογής που παραθέτει στην ιστοσελίδα του το υπουργείο Παιδείας, για την εκλογή 3 εκπροσώπων μεταξύ 5 υποψηφίων και με μόνον 100 ψηφοφόρους, οι απαιτούμενες αριθμητικές πράξεις καλύπτουν πέντε σελίδες. Αν πρόκειται να εκλεγούν στο Ε.Κ.Π.Α. 8 εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου, με πιθανόν 20 υποψηφίους και 2.000 ψηφοφόρους αντιλαμβάνεται κανείς τι έχει να αντιμετωπίσει η 5μελής επιτροπή που θα αναλάβει τη διενέργεια εκλογών.

 

Για να παρακάμψει το ζήτημα αυτό, το σχέδιο της υπουργικής απόφασης προβλέπει ότι η καταμέτρηση «μπορεί να γίνει ηλεκτρονικά» και η συνοδευτική ανακοίνωση του υπουργείου Παιδείας ισχυρίζεται ότι «έχει καταρτισθεί από τις υπηρεσίες του ειδικό πρόγραμμα». Προφανώς εννοεί ότι έχουν αντιγράψει το “STV election software” διαθέσιμο στην ιστοσελίδα της Electoral Reform Society of Britain. Το ζήτημα όμως που ανακύπτει με την ηλεκτρονική καταμέτρηση- εκτός από το χρονοβόρο της διαδικασίας αφού πρέπει να καταχωρηθεί ηλεκτρονικά το σύνολο των ψηφοδελτίων με όλες τις αναγραφόμενες προτιμήσεις- είναι ότι μόνον επικουρικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Γιατί είναι αδιανόητο ο έλεγχος μιας εκλογικής διαδικασίας να επαφίεται αποκλειστικά σε εμπειρογνώμονες της πληροφορικής.

 

Και μερικά ερωτήματα

Η εμμονή του υπουργείου Παιδείας να καθιερώσει ένα περίπλοκο και δυσλειτουργικό σύστημα για την εκλογή των εσωτερικών μελών του Συμβουλίου σε Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι., είναι δύσκολο να ερμηνευτεί. Η πιο καλοπροαίρετη εκδοχή είναι ότι η πολιτική ηγεσία του υπουργείου διακατέχεται από μια ισχυρή ιδεοληψία. Ότι θα πρέπει, δηλαδή, να πριμοδοτηθεί η επιλογή προσώπων (εξ ου και το ενιαίο ψηφοδέλτιο με όλους τους υποψηφίους) και να καταπολεμηθούν οι ομαδοποιήσεις (πολιτικές ή ακαδημαϊκές) που εκφράζονται με τα χωριστά ψηφοδέλτια.

 

‹Tο εκλογικό σύστημα που περιγράφει το σχέδιο υπουργικής απόφασης αποκαλείται διεθνώς «ενιαία μεταβιβαστή ψήφος» (Single- Transferable-Vote), γνωστό και με την καθιερωμένη συντομογραφία STV. Πρόκειται για το εκλογικό σύστημα που εφαρμόζεται στην Ιρλανδία και τη Mάλτα

 

Η ειρωνεία είναι ότι το προτεινόμενο σύστημα λειτουργεί προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, και αντί να αποδυναμώνει, ενδυναμώνει στην πράξη τις ισχυρές ομαδοποιήσεις. Ακόμη κι αν δεν αναγράφεται στα ψηφοδέλτια σε ποια ακαδημαϊκή (ή πολιτική) ομάδα εντάσσεται ο κάθε υποψήφιος – όπως συμβαίνει με την αναγραφή της κομματικής ένταξης των υποψηφίων στην Ιρλανδία και τη Μάλτα- είναι αναμφίβολο ότι ισχυρές ομαδοποιήσεις θα υπάρξουν. Γιατί το ίδιο το εκλογικό σύστημα πριμοδοτεί τις ισχυρά δομημένες ομάδες, οι οποίες μπορούν να κατευθύνουν (και εν μέρει να ελέγξουν) την ιεράρχηση της αναγραφής των υποψηφίων, ώστε η συγκεκριμένη ομάδα να επωφεληθεί τα μέγιστα από τη μεταφορά των ψήφων. Αυτός είναι και ο κυριότερος λόγος για τον οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, το σύστημα STV όχι μόνον αποκλίνει από την αναλογική κατανομή αλλά έχει οδηγήσει ακόμη και σε αντιστροφή πλειοψηφίας και μειοψηφίας. Γι’ αυτό άλλωστε και στη Μάλτα, όπου το φαινόμενο είναι αρκετά συχνό, προβλέπεται ειδική συμπληρωματική κατακύρωση οιονεί εδρών επικρατείας, ώστε να εξισορροπηθεί η εκλογική με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

 

Προς τι λοιπόν η αλαζονική εμμονή σε ένα εκλογικό σύστημα με πολλαπλά μειονεκτήματα και κανένα πραγματικό όφελος; Υ.Γ. Ορισμένα τεχνικά λάθη που ενδέχεται να οδηγήσουν σε ακραία παραβίαση της ισότητας της ψήφου, καθώς και περιττές ρυθμίσεις που διογκώνουν υπέρμετρα την πολυπλοκότητα του συστήματος ελπίζω να απαλειφθούν στην τελική εκδοχή της υπουργικής απόφασης.

 


 

Aποσπάσματα από την ανακοίνωση του Yπουργείου Παιδείας για την εκλογή των εσωτερικών μελών του Συμβουλίου (Διοίκησης)


‹ Tο ζήτημα όμως που ανακύπτει με την ηλεκτρονική καταμέτρηση είναι ότι μόνον επικουρικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Γιατί είναι αδιανόητο ο έλεγχος μιας εκλογικής διαδικασίας να επαφίεται αποκλειστικά σε εμπειρογνώμονες της πληροφορικής

 

 

Στο προβλεπόμενο 15μελές Συμβούλιο κάθε Πανεπιστημίου της χώρας (11μελές για τα
μικρότερα από αυτά) συμμετέχουν:

◗ 8 καθηγητές πρώτης βαθμίδας ή αναπληρωτές καθηγητές του Ιδρύματος (6 στα 11μελή) εκλεγόμενοι από το σύνολο των καθηγητών του Ιδρύματος (περιλαμβάνονται και οι λέκτορες).

◗ 1 φοιτητής - ως εκπρόσωπος των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών και των υποψηφίων διδακτόρων εκλεγόμενος από τους φοιτητές

◗ 6 προσωπικότητες εκτός του Ιδρύματος (4 στα 11μελή) εκλεγόμενοι από τα παραπάνω 8+1 (6+1) εσωτερικά μέλη του Ιδρύματος.
Για την πρώτη εφαρμογή του νόμου συνίσταται 5μελής, αποτελούμενη από πρώην πρυτάνεις , αντιπρυτάνεις και αρχαιότερους καθηγητές, με αυτή τη σειρά επιλογής και μόνο κριτήριο την αποδοχή καθενός να συμμετάσχει στη διαδικασία και να συμβάλει στην εκλογή τού πρώτου Συμβουλίου του Ιδρύματος. Η Επιτροπή ορίζεται με διαπιστωτική πράξη τού Πρύτανη/Προέδρου ΤΕΙ, και σε περίπτωση δικής του παράλειψης, από τον υπουργό Παιδείας. Η διαδικασία και οι τεχνικές λεπτομέρειες (ανάδειξη υποψηφίων, εκλογι-
κοί κατάλογοι, εκλογικά τμήματα, συγκρότηση εφορευτικών επιτροπών και αρμοδιότητες,
πρακτικά εκλογής, κ.λπ.), για την εκλογή των καθηγητών εσωτερικών μελών του Συμβουλίου ρυθμίζονται με απόφαση του Υπουργού Παιδείας που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης.
Η εκλογή των εσωτερικών μελών του Συμβουλίου γίνεται από ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο. Ο κάθε εκλογέας ορίζει τη σειρά προτίμησης μεταξύ των υποψηφίων, ξεκινώντας με τον αριθμό 1 για την πρώτη προτίμηση, το 2 για τη δεύτερη και δυνατότητα να δώσει σειρά προτίμησης μέχρι και στο σύνολο των υποψηφίων. Για την ανάδειξη των εκλεγομένων
ακολουθείται το σύστημα της ταξινομικής ψήφου που αποτελεί καινοτομία στις εκλογικές διαδικασίες της χώρας, πλην όμως δοκιμασμένο σε μία σειρά άλλων χωρών.
Το εκλογικό μέτρο ορίζεται ως το άθροισμα της μονάδας (1) με το πηλίκο της διαίρεσης του αριθμού των εγκύρων ψηφοδελτίων διά του αριθμού των εκλόγιμων θέσεων (π.χ. 8) συν ένα (1). Η καταμέτρηση των ψήφων - και σειρά προτίμησης- που έλαβε ο κάθε υποψήφιος γίνεται ενιαία και κεντρικά από την Κεντρική Εφορευτική Επιτροπή». Γίνονται
αλλεπάλληλοι γύροι καταμέτρησης και σε κάθε γύρο εκλέγεται ένας υποψήφιος, υπό την προϋπόθεση ότι έχει καλύψει το εκλογικό μέτρο, ή αποκλείεται ο υποψήφιος με τις λιγότερες ψήφους. Με συγκεκριμένο συντελεστή βαρύτητας πραγματοποιείται η μεταφορά των ψηφοδελτίων των υποψηφίων που εκλέγονται ή αποκλείονται.
Η διαδικασία καταμέτρησης εμφανίζει μια σχετική πολυπλοκότητα. Για τον λόγο αυτό έχει καταρτισθεί από τις υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας ειδικό «πρόγραμμα» για την ηλεκτρονική καταμέτρηση, βάσει του αλγόριθμου του ταξινομικού συστήματος, το οποίο αφενός διευκολύνει δραστικά τη διαδικασία καταμέτρησης και εκλογής, αφετέρου αποτυπώνει κάθε ψηφοδέλτιο και κάθε στάδιο της εκλογικής διαδικασίας, και καθιστά διαφανή τη διαδικασία και ευχερέστατο τον έλεγχο των αποτελεσμάτων. Αυτό το «πρόγραμμα καταμέτρησης» είναι στη διάθεση της 5μελούς επιτροπής τού
κάθε Α.Ε.Ι.

 

O Hλίας Nικολακόπουλος είναι καθηγητής του Tμήματος Πολιτικής Eπιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Aθηνών




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!