| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Ταξιάρχης Κόλιας - Βυζαντινός Πολιτισμός: Σπουδές και έρευνα

Της Σoφίας Καναούτη

Δημοσίευση: 20-03-2013 - Στήλη: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΑ - Φύλλο:193




Ο κ. Ταξιάρχης Κόλιας, Καθηγητής του Βίου και του Πολιτισμού των Βυζαντινών στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστήμιου Αθηνών, επιμελείται και παρουσιάζει μια σειρά ραδιοφωνικών εκπομπών με θέμα τις Βυζαντινές Σπουδές στο ραδιόφωνο της Φωνής της Ελλάδας, στο Πέμπτο Πρόγραμμα, με τίτλο «Βυζαντινός Πολιτισμός: Σπουδές και έρευνα».
Η εκπομπή παρουσιάζεται από τη Φωνή της Ελλάδας κάθε Πέμπτη 18:00 – 19:00, και αναμεταδίδεται και από το Τρίτο Πρόγραμμα κάθε Σάββατο στις 11:00.
Πρόεδρος της διεθνούς κύρους Ελληνικής Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών (www.byzantinestudies.gr), άρχισε από το 2008 να εκδίδει το πρώτο διεθνές επιστημονικό ηλεκτρονικό περιοδικό ανοιχτής πρόσβασης για τις Βυζαντινές Σπουδές, Βυζαντινά Σύμμεικτα ( www.byzsym.org). Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Εδώ Πανεπιστήμιο, καλεί σε μία προσπάθεια να προστατεύσουμε τις ανθρωπιστικές σπουδές στη χώρα μας, γιατί στην Ελλάδα ο πολιτισμός έχει και πρέπει να έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

 


 

 

Ποια ήταν η πορεία σας στη μελέτη των Βυζαντινών σπουδών;

Σπούδασα στην Ελλάδα, και συνέχισα μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, στη σημαντική Σχολή Βυζαντινών Σπουδών που ίδρυσε ο Η. Hunger. Έκανα εκεί το διδακτορικό μου, και στη συνέχεια είχα μία πρόταση να διδάξω σε Πανεπιστήμιο της Γερμανίας, αλλά προτίμησα να επιστρέψω στην Ελλάδα, γιατί θεώρησα ότι ενώ μεν εκτός Ελλάδος μπορείς να δουλέψεις πιο συστηματικά και να έχεις στην έρευνά σου καλύτερους, ας πούμε, καρπούς – ίσως περισσότερες δημοσιεύσεις – σε σπουδές οι οποίες έχουν σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό με την ευρύτερη έννοια εδώ μπορείς να προσφέρεις περισσότερα. Εκεί θα είχα πέντε-έξι φοιτητές, ενώ εδώ πέρασαν απ’ τα χέρια μου χιλιάδες. Και νιώθεις ότι προσφέρεις, συμβάλλεις στη διαμόρφωση περισσότερων ανθρώπων, και ασχολείσαι με έναν πολιτισμό που τον βλέπεις γύρω σου, τον ελληνικό.

Η διατριβή μου είχε ως αντικείμενο τον αμυντικό οπλισμό των Βυζαντινών. Στη συνέχεια εργάστηκα για μερικά χρόνια ακόμα, και προέκυψε ένα βιβλίο που εξέδωσε η Αυστριακή Ακαδημία των Επιστημών για τον Οπλισμό των Βυζαντινών. Τολμώ να πω, αν μου επιτρέπεται, πως μέχρι σήμερα δεν έχει ξεπεραστεί επιστημονικά. Μετά από μία θητεία 19 χρόνων στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ήρθα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ως Καθηγητής του Βίου και του Πολιτισμού των Βυζαντινών.

Από το 2006 ώς το 2011 ήμουν Διευθυντής του Ινστιτούτου Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, υπεύθυνος για τον συντονισμό της έρευνας εικοσιπέντε περίπου διδακτόρων/ ερευνητών και για μεγάλα ερευνητικά προγράμματα. Δυστυχώς έκτοτε τα τρία ανθρωπιστικά Ινστιτούτα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών «συγχωνεύθηκαν» σε ένα, που θα πρέπει να καλύπτει την ιστορική περίοδο από την Αρχαιότητα έως σήμερα…

Αυτές οι συρρικνώσεις δείχνουν και μία τάση υποβάθμισης των ανθρωπιστικών επιστημών… προς όφελος μιας αγοραίας αντίληψης περί του τι είναι χρήσιμο. Και μάλιστα αν σκεφτεί κανείς ότι αυτά τα τρία Ινστιτούτα ήταν ίσως τα σημαντικότερα στην Ελλάδα για την ιστορική έρευνα. Οι ανθρωπιστικές σπουδές φέρουν το βάρος ενός πολιτισμού, και όταν η «βαριά βιομηχανία» της Ελλάδας είναι ο πολιτισμός, καταλαβαίνει κανείς ότι θα έπρεπε να τις προσέχουμε περισσότερο.

Μέσα από τη σειρά των ραδιοφωνικών εκπομπών με παράδειγμα τις Βυζαντινές σπουδές, επιδιώκω αυτό ακριβώς, να προβάλω το ερευνητικό έργο του Πανεπιστημίου Αθηνών, των Ελληνικών Πανεπιστημίων γενικότερα αλλά και των ερευνητικών φορέων – αυτών των λίγων που έχουμε, γιατί όπως ξέρουμε τα Πανεπιστήμιά μας έχουν υποστεί δυσφημιστικές επιθέσεις. Προσκαλώ συναδέλφους, κατά κανόνα νεότερους, και κάνουμε μια συζήτηση για το πρόσωπο και την πορεία του συνομιλητή και για την έρευνά του.

Αυτή η περίοδος των χιλίων ετών του Βυζαντίου θα γνώρισε οπωσδήποτε και οικονομικές κρίσεις… Υπήρχε κοινωνική πρόνοια;

Αυτό για το οποίο έχει γίνει αρκετή συζήτηση, είναι τα νοσοκομεία. Στο Βυζάντιο λειτουργούσαν νοσοκομεία. Δεν μπορεί να γίνει βέβαια σύγκριση με το σήμερα, αλλά υπήρχαν, και αποτέλεσαν μάλιστα πρότυπο για την ανάπτυξη παρόμοιων στη Δυτική Ευρώπη. Μας σώζεται ένα καταστατικό λειτουργίας ενός νοσοκομείου. Το είχε ιδρύσει ο αυτοκράτορας Ιωάννης Κομνηνός στην Κων/πολη, στη Μονή Παντοκράτορος, και περιλάμβανε κλινικές παθολογικές, χειρουργικές, γυναικολογικές… Είχε περίπου 70 κρεβάτια. Αυτά συνέβαιναν γύρω στο 1130.

Η οργάνωση της δημόσιας σφαίρας θύμιζε σύγχρονο κράτος, με πολύ καλά οργανωμένο φορολογικό σύστημα και απαιτήσεις από τους πολίτες. Υπήρχαν για παράδειγμα οι «αγγαρείες», που ήταν ένα είδος λειτουργιών. Ο πληθυσμός μιας περιοχής έπρεπε να προσφέρει κάποιο έργο. Μπορεί ο ένας να προσέφερε το μουλάρι του για ένα μήνα, ή να συνεισέφερε με άλλο τρόπο στην κατασκευή δημοσίων έργων, όπως κάστρων, γεφυρών, οδών. Οι πολίτες ήταν υποχρεωμένοι να συμβάλουν, και έχουμε έγγραφα που δείχνουν ότι δινόταν και απαλλαγή από αυτή την υποχρέωση, κάποιοι εξασφάλιζαν την εξαίρεσή τους ή πλήρωναν για ν’ απαλλαγούν.

Υπήρχαν και δημοκρατικοί θεσμοί;

Δημοκρατικούς θεσμούς δεν μπορούμε να πούμε ότι είχαν με την έννοια τη σημερινή, υφίσταντο βέβαια η Σύγκλητος και οι Δήμοι, που έπαιζαν ρόλο στην ανάδειξη του αυτοκράτορα και στη στέψη του. Υπήρχαν όμως ηθικοί δεσμοί και κανόνες, οι οποίοι περιόριζαν την αυθαιρεσία. Ο αυτοκράτορας ο οποίος διοικούσε με αυταρχικότητα, ή παραβαίνοντας κάποιους ηθικούς κανόνες θεωρείτο τύραννος. Έχουμε ένα ενδιαφέρον κείμενο του Συνεσίου Κυρήνης, ο οποίος γύρω στο 400 δίνει τον ορισμό από τη μια του καλού βασιλέως, και από την άλλη του τυράννου: Ο βασιλεύς φροντίζει για το λαό του, όπως ο καλός ποιμήν για το ποίμνιό του• ο τύραννος ενδιαφέρεται για τον εαυτό του και μόνο. Φροντίζει «τους αμνούς» προκειμένου να παχύνουν και να τους φάει. Και μάλιστα έχει το δικαίωμα τότε να αντισταθεί ο λαός και να στραφεί εναντίον του τυράννου.




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!