| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Στέφανος Τραχανάς - η φιλοσοφία, η ελευθερία, οι ηθικές επιλογές, η επιστήμη

Της Σoφίας Καναούτη

Δημοσίευση: 18-01-2013 - Στήλη: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΑ - Φύλλο:191




Ο Στέφανος Τραχανάς είναι μέλος του επιστημονικού προσωπικού του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (Ι.Τ.Ε.) και Διευθυντής των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης (Π.Ε.Κ.) από την ίδρυσή τους, 27 χρόνια πριν. Διδάσκει πτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και είναι συγγραφέας επιστημονικών βιβλίων. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Θεωρητική Φυσική στον «Δημόκριτο», και κέρδισε υποτροφία στο Harvard για να συγγράψει το διδακτορικό του στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου. Η πανεπιστημιακή του πορεία πήρε μια ανορθόδοξη τροπή όταν μετά από δυόμισι χρόνια εγκατέλειψε τις σπουδές του στο Harvard για να αφοσιωθεί στη συγγραφή του πρώτου βιβλίου του για την Κβαντομηχανική, που σήμερα είναι κλασικό. Το έργο του Στ. Τραχανά παρουσίασε ο Καθηγητής Μαθηματικών του Ε.Κ.Π.Α. και μέλος της Επιτροπής Βραβείου κ. Βασίλειος Δουγαλής, ενώ ο ίδιος ο βραβευόμενος γοήτευσε με την ομιλία του σε μία αίθουσα κατάμεστη από φοιτητές, πανεπιστημιακούς και φίλους του έργου του. Πραγματεύτηκε τους τρόπους με τους οποίους οι θετικές επιστήμες σήμερα «διεκδικούν» το αλάθητο, και ισχυρίζονται ότι είναι ικανές να επιλύσουν όλα τα προβλήματα της ανθρώπινης κοινότητας, ενώ διερωτήθηκε για την ορθότητα αυτής της άποψης. Σε παλιότερη συνέντευξή του είχε επίσης αναφερθεί στο πώς η επιστήμη μάς διδάσκει την ανάγκη να είμαστε διαρκώς ανοικτοί στο ενδεχόμενο να έχουμε κάνει λάθος. Το ίδιο το ήθος της επιστήμης για τον κ. Τραχανά, είναι το ότι «δίνει προτεραιότητα στα γεγονότα έναντι των γνωμών και των πεποιθήσεών μας», το ότι «δεν υπάρχουν αλήθειες που εξαιρούνται από την υποχρέωση να υποβάλλονται σε εμπειρικό έλεγχο». Έτσι μπορεί να αποτελέσει «το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στο φανατισμό και τη μισαλλοδοξία».

Τη βραδιά της βράβευσης μίλησε για άλλη μια φορά για τους τρόπους με τους οποίους η συζήτηση με εξαίρετους φοιτητές του βοηθά και τον ίδιο σαν επιστήμονα να μάθει, και να έχει λιγότερες βεβαιότητες. (Μεγάλοι φιλόσοφοι ισχυρίστηκαν πως αυτό ακριβώς είναι ένα από τα χαρακτηριστικά του μεγάλου δασκάλου, το να ακούει και να αναρωτιέται για τις ειλικρινείς ερωτήσεις, και όχι μόνο να ακούει την ηχώ των δικών του λόγων). Αναζητώντας στη Θεωρητική Φυσική μια αρχή που θα άξιζε να μείνει στην αιωνιότητα, όπως τα έργα του Σαίξπηρ, μίλησε για την αρχή της αβεβαιότητας του Heisenberg, του επιστήμονα που επέμενε ότι είναι ανάγκη να γίνεται ο επιστημονικός λόγος κατανοητός στον «απλό» άνθρωπο.

Βασιζόμενος στην αρχή της αβεβαιότητας, μίλησε για το τυχαίο και το παράδοξο στην επιστήμη, και παρουσίασε, ανάμεσα στα άλλα, αυτά που ξέρουμε για τα άτομα: «Όσο μικρότερη είναι η φυλακή του τόσο «ζωηρότερο» γίνεται το σωμα- τίδιο. Όσο περισσότερο το «στριμώχνουμε» τόσο περισσότερο «αντιδρά»• τόσο περισσότερο «αγριεύει». Η αρχή της αβεβαιότητας οπλίζει δηλαδή τα σωματίδια του μικρόκοσμου με μια ακατανίκητη ικανότητα –και υποχρέωση– να αντιστέκονται στη φυλάκιση».

«Όσο κι αν μας σοκάρει, τα άτομα, όπως και η μακροσκοπική πυκνή ύλη, είναι τελείως κούφια. Τα σωματίδια που την αποτελούν, τα ηλεκτρόνια και οι πυρήνες, έχουν πρακτικά μηδενικό όγκο. Ας μην το πάρουμε κατάκαρδα, αλλά έτσι ακριβώς είναι: Είμαστε κατά 99,99999....% άδειοι! Κενός χώρος. Και μας κάνει να φαινόμαστε «γεμάτοι» και να είμαστε ασυμπίεστοι η αρχή της αβεβαιότητας. Που δεν αφήνει τα σωματίδια που μας αποτελούν – παρ’ ό,τι έλκονται – να «στριμωχτούν» το ένα δίπλα στο άλλο. Αν το μόνο που είχε σημασία ήταν ο πραγματικός όγκος αυτών των σωματιδίων – και δεν υπήρχαν οι ηλεκτρικές δυνάμεις ανάμεσά τους – τότε θα περνάγαμε ο ένας μέσα από τον άλλο κυριολεκτικά σαν φαντάσματα!»

Αυτό το παράδοξο, που σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε τι να περιμένουμε, που σημαίνει εν τέλει ότι δεν μπορούμε, ακόμα και όταν είμαστε επιστήμονες, να προβλέπουμε το μέλλον, επιβάλλει μια αναγκαία σεμνότητα απέναντι σε έναν «λανθάνοντα ολοκληρωτισμό» όπως είπε, που συχνά επιδεικνύουν οι θετικές επιστήμες σήμερα. Και κατέληξε: «Θέλησα να υπογραμμίσω το πόσο «μικρή» είναι η επιστήμη όταν καλείται – ή επιστρατεύεται – να προσφέρει απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Δεν είναι αυτή η αποστολή της. Για τα ερωτήματα αυτά –τα εσαεί αναπάντητα – ο φιλόσοφος λόγος και η μεγάλη τέχνη θα συνεχίσουν να είναι η μόνη κιβωτός μας. Το φάντασμα μέσα μας είναι σίγουρα υπεύθυνο για πολλά πράγματα, μεταξύ αυτών και για το «θαύμα» της υλικής μας ύπαρξης. Δεν είναι όμως αυτό που «αποφασίζει» για μας «παίζοντας ζάρια» στο υπόγειο. Ας το πάρουμε απόφαση: Ουδείς φυσικός νόμος θα μας απαλλάξει ποτέ από το «ευλογημένο» βάρος της ελευθερίας μας. Της ελευθερίας να κάνουμε επιλογές και να είμαστε υπεύθυνοι γι’ αυτές».




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!