| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




H στάση του Ρήγα και των μαθητών του απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις

Δημοσίευση: 21-03-2011 - Στήλη: ΦΑΚΕΛΟΣ - Φύλλο:173


Ο ΡήγαςΑπό τις αρχές ήδη του 18ου αιώνα η δραματική βίωση της οθωμανικής αυθαιρεσίας συνδυάστηκε με τη βαθύτερη απογοήτευση των Ελλήνων, αλλά και των υπόλοιπων λαών της Βαλκανικής, για τη στάση των μεγάλων δυνάμεων. Αυτή η οδυνηρή συνειδητοποίηση έδρασε καταλυτικά, αναπτύσσοντας κριτικές και αυτοκριτικές στάσεις, σε σχέση με τις επιλογές του παρελθόντος, επιλογές που στην ουσία ήταν προσδοκίες πρωτοβουλιών υπέρ των υποδούλων από τις φωτισμένες απολυταρχίες της Ευρώπης.

Γεγονός παραμένει ότι η τραγική απόληξη των λαϊκών εξεγέρσεων, η καθολική απογοήτευση από την ιδιοτελή στάση των μεγάλων δυνάμεων μετά την εγκατάλειψη των αγωνιστών των Ορλωφικών και του Λάμπρου Κατσώνη, αλλά και η συνειδητοποίηση της τραγικής κατάληξης που είχαν πολλά ανώτερα στελέχη της οθωμανικής Αρχής, αποτέλεσαν βαθιές τομές που δραστικά επενέργησαν στη συγκρότηση της ιδεολογίας των Ελλήνων ριζοσπαστών και στην αναζήτηση εναλλακτικής λύσης στις γαλλικές επαναστατικές ιδέες.

Τα μηνύματα της Γαλλικής Επανάστασης, αν και δόνησαν κάθε δημοκρατική καρδιά, δεν οδήγησαν σε πλήρη υποχώρηση τις επιφυλάξεις μερικών και τον «αντιξενισμό» ορισμένων, που τα τραύματα του παρελθόντος τούς είχαν δημιουργήσει. Ο Ρήγας ανήκει σαφώς στην «κριτική πτέρυγα» των οπαδών της Γαλλικής Επανάστασης, όπως –τουλάχιστον– συνάγεται από τη διεξοδική ανάγνωση των κειμένων του. Κειμένων, που με κορωνίδα τον «Θούριο» σε καμία περίπτωση δεν στοιχειοθετούν σχέση άνευ όρων ταυτίσεως ή εξαρτήσεως από τα γαλλικά ή τα όποια ξένα συμφέροντα.

“Ο Ρήγας και οι μαθητές του αποτέλεσαν τους κατεξοχήν κορυφαίους εκφραστές της λογικής τού να στηριζόμαστε, πάνω απ’ όλα, στις δικές μας δυνάμεις, λογική που δεν εμπεριείχε ίχνος σωβινισμού ή εθνικής περιχαρακώσεως”



Πυκνές, πολλαπλές, πολύπλοκες και όχι έξω από τη λογική του συμφέροντος ή των συμφερόντων ήταν οι σχέσεις των Γάλλων δημοκρατικών με τους Έλληνες πατριώτες και ο Ρήγας δεν υπήρξε άμοιρος αυτής της λογικής, την οποία όμως, κατά τη γνώμη μου, επεδίωκε να εξισορροπήσει και να την εντάξει συνειδητά στα δικά του σχέδια. Και πραγματικά, τόσο τα διασωθέντα κείμενά του, όσο και τα ντοκουμέντα που τον αφορούν μέχρι τη δολοφονία του, μας δίνουν τη δυνατότητα να ισχυριστούμε ότι παρόλο που έχει πολλά κοινά και συγκλίνοντα στοιχεία με την γαλλόφιλη λογική, εντούτοις δεν ταυτίζεται μαζί της.

Η συστηματική ανάγνωση του έργου του συνολικά, αλλά και η καθόλου πρακτική του, δεν οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο φιλόδοξος στόχος του μιας ανεξάρτητης Ελληνικής Δημοκρατίας, υποτασσόταν στους σχεδιασμούς της γαλλικής εξωτερικής πολιτικής, αλλά και καμίας ξένης εξωτερικής πολιτικής. Πουθενά στο έργο του δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά για στήριξη του αγώνα στις μεγάλες δυνάμεις. Κι όταν αυτό ίσχυε ακόμα και για τη δημοκρατική Γαλλία, είναι, φρονώ, απόλυτα λογική η σιωπή του για τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις.

Είναι, νομίζω, ιδιαίτερης αξίας γεγονός, όχι μόνο για την περίοδο στην οποία αναφερόμαστε, αλλά και για τις δύσκολες μέρες που περνούμε σήμερα, να επισημάνουμε και τονίσουμε τη διαφορά που διέπει τη λογική του Ρήγα από εκείνη πολλών συντρόφων του, αλλά και σημαντικών Ελλήνων πατριωτών, όπως λ.χ. ο μεγάλος Αδαμάντιος Κοραής. Ποιο είναι, λοιπόν, το σημείο εκείνο που πέραν αυτού αρχίζουν οι ιδεολογικοπολιτικές διαφοροποιήσεις και πρακτικές, ανάμεσα στα διάφορα άτομα ή κινήσεις που ασπάζονταν, ολικά ή εν μέρει, τις γαλλικές επαναστατικές ιδέες; Για κάποιους, όπως ενδεικτικά οι Στεφανόπουλοι, ο Κ. Σταμάτης, αλλά και ο Χριστόφορος Περραιβός και –ακόμα περισσότερο– ο Αδαμάντιος Κοραής, οι Γάλλοι και η Γαλλία φαινόταν να είναι «το παν», για αρκετούς άλλους όμως τα πράγματα δεν ήταν ακριβώς έτσι.

Πολλά χρόνια αργότερα, αποτιμώντας πρόσωπα, σχέσεις και γεγονότα, ένας κληρικός, ο Ευλόγιος Κουρίλας, θα ασκήσει μιαν έντονη κριτική στον «άνευ όρων φιλογαλλισμό» του Αδαμάντιου Κοραή. Παρ’ όλη την σφοδρότητα ή και τις υπερβολές, η κριτική του Κουρίλα εμπερικλείει με διαύγεια τα κυριότερα επιχειρήματα αυτών που θεωρούν ότι ορθώς ο «Ρήγας εστηρίζετο εις μόνας τας εθνικάς δυνάμεις».

Καθόλου, λοιπόν, τυχαίο δεν είναι ότι οι δύο συνεπέστεροι εκτελεστές των πνευματικών του υποθηκών, ο Ανώνυμος της Ελληνικής Νομαρχίας και ο Ανώνυμος του Ρωσσαγγλογάλλου γράφουν: «Διατί αδελφοί μου, να θέλωμεν να αλλάξωμεν κύριον, -ταν μόνοι μας ημπορουμεν να ελευθερωθωμεν» (Νομαρχία) και «Αρχισε και η Γαλλία / να κηρύττη ελευθερία· / έφθασε στα σύνορά μου, / κ’ ηύξησε τα βάσανά μου. / Ύβριζε την τυραννία, / μα διψούσε για σολδία. / Η Ρωσσία κ’ η Αγγλία, / βλέποντάς τους στην Τουρκία, / έτρεξαν να τους εξώσουν, / για να με λευθερώσουν» (Ρωσσαγγλογάλλος).

Ο Ρήγας αναπτύσσει μιαν αυτόνομη ουσιαστικά δραστηριότητα, που σαφώς όμως οριοθετείται στα πλαίσια του δημοκρατικού πατριωτισμού, που αποτελούσε τον κορμό της ιδεολογίας όχι μόνο των Γάλλων, αλλά και των Ιταλών και λοιπών Ευρωπαίων πατριωτών, που εμπνέονταν από το ριζοσπαστικό τρίπτυχο ελευθερία – ισότης – αδελφότης. Ο Ρήγας και οι μαθητές του αποτέλεσαν τους κατεξοχήν κορυφαίους εκφραστές της λογικής τού να στηριζόμαστε, πάνω απ’ όλα, στις δικές μας δυνάμεις, λογική που δεν εμπεριείχε ίχνος σωβινισμού ή εθνικής περιχαρακώσεως, αλλά και λογικής που ήθελε να στηρίζεται στα πορίσματα που η ίδια η ιστορία παρουσιάζει.

Και είναι αυτά τα πορίσματα που τον οδήγησαν να γράψει τους πυκνούς σε εθνική αυτογνωσία στίχους,
Ως πότε οφφικιάλος σε ξένους βασιλείς;
Έλα να γένης στύλος δικής σου της φυλής.
Κάλλιο για την Πατρίδα κανένας νa χαθεί,
ή νa κρεμάστη φούντα για ξένον στο σπαθί.
στίχους μηνύματα-οδηγούς, που ενέπνευσαν και καθοδήγησαν τη ριζοσπαστική πτέρυγα του Αγώνα.

Σχολιάζοντας τους αθάνατους αυτούς στίχους, ένας άλλος πατέρας της εθνικής μας ανεξαρτησίας, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, σημείωσε στα Απομνημονεύματά του: «Εφύλαξα πίστιν εις την παραγγελίαν του, και ο Θεός με αξίωσεν και εκρέμασα φούντα εις το γένος μας ως στρατιώτης του».






 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!