| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Η φιλαναγνωσία σήμερα

Της Σoφίας Καναούτη

Δημοσίευση: 01-04-2013 - Στήλη: ΦΑΚΕΛΟΣ - Φύλλο:194




Το ζήτημα της ανάγνωσης: η λογοτεχνία, στήριγμα του ανθρώπου που δοκιμάζεται από την κρίση.


Η κρίση που εδώ και λίγα χρόνια ζούμε στην Ελλάδα φέρνει στο φως τις ψευδείς εντυπώσεις που είχαμε για τον εαυτό μας και για τον κόσμο εδώ και δεκαετίες. Ψέματα που μας έλεγαν άλλοι, και που λέγαμε και οι ίδιοι στον εαυτό μας. Τώρα που η αγορά κεφαλαίων ζητά από την Ελλάδα υπέρογκους τόκους, συνειδητοποιούμε ότι κάναμε λάθος να πιστεύουμε ότι ήμαστε πλούσιοι. Τώρα που περάσαμε από μια κατάσταση ευδαιμονίας, όπου νιώθαμε ότι περιστοιχιζόμαστε από φίλους, στο να νιώθουμε πια οι Έλληνες μόνοι, συνειδητοποιούμε ότι κάναμε λάθος να πιστεύουμε ότι είμαστε μέλη μιας ευρείας και κατ’ ανάγκη αλληλέγγυης κοινότητας. Οι εξελίξεις στην Κύπρο εντείνουν την αίσθηση ενός ελληνισμού που βάλλεται και που είναι μόνος στον κόσμο.

 


Σε παρόμοιες καταστάσεις κρίσης, αρχής γενομένης από την Επανάσταση του 1821, τονίστηκε από τους αρχηγούς του γένους η σημασία της γλώσσας και της διδασκαλίας της προς χάριν της ανάγνωσης. Ο Κοσμάς ο Αιτωλός παρότρυνε τους Έλληνες να μαθαίνουν και να διαβάζουν ελληνικά, και η ιδέα της γλώσσας και της συνέχειάς της στη λογοτεχνία και στην ποίηση παρότρυνε την εποχή του Διαφωτισμού τους Έλληνες να καταλάβουν πως είναι ένας διαφορετικός λαός που αξίζει την ανεξαρτησία και την αυτοδιάθεση. Στους Παγκόσμιους Πολέμους του περασμένου αιώνα άλλοι λαοί όπως ο Βρετανικός στράφηκαν επίσης στη λογοτεχνία. Η εθνική λογοτεχνία τους και το διάβασμά της προωθήθηκε από τις κυβερνήσεις τους ως συνδετικός κρίκος των διάφορων κοινωνικών τάξεων, στήριξε και έδωσε την αίσθηση του ανήκειν στη δοκιμαζόμενη κοινότητα.

 

Από τους μεγαλύτερους εκπροσώπους της πολιτικής θεωρίας στον εικοστό αιώνα, η Χάνα
Άρεντ, μιλά στο άρθρο «Αλήθεια και Πολιτική» για τους τρόπους με τους οποίους το διάβασμα της λογοτεχνίας και της ιστορίας βοηθά τον άνθρωπο να κρίνει, τον κάνει πολιτικά ενεργό, γιατί τον βγάζει, μέσω της λύτρωσης, από συναισθηματικά εμπόδια. Μιλά
για το πώς η λογοτεχνία και η ιστορία μας δίνουν μια ολική εικόνα της πραγματικότητας που άλλες επιστήμες δεν μπορούν να δώσουν και άρα μας επιτρέπουν να σκεφτούμε και να δράσουμε σε δύσκολες στιγμές της ζωής και της ιστορίας.

 

Η ελληνική Πανεπιστημιακή κοινότητα, σε πείσμα της αγοραίας κοσμοθεωρίας που προωθείται εδώ και χρόνια στην κοινωνία μας και που οδήγησε στα σημερινά αδιέξοδα, αναζητά και περιθάλπει και σήμερα τις αξίες που θα βοηθήσουν τον Έλληνα πολίτη να καταλάβει και να δράσει για το μέλλον του, στις ανθρωπιστικές σπουδές. Από τις 7 ως τις 9 Μαρτίου 2013, το Πανεπιστήμιο Αθηνών σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών, τα Παιδαγωγικά Τμήματα και άλλοι φορείς με την υποστήριξη των Πρυτάνεων, οργάνωσαν Συνέδριο με θέμα «Καλλιεργώντας τη φιλαναγνωσία: Πραγματικότητες και προοπτικές».


Στην εναρκτήρια τελετή χαιρέτισαν ο Πρύτανης του Ε.Κ.Π.Α. καθηγητής κ. Θεοδόσης Πελεγρίνης, ο Αναπληρωτής Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών καθηγητής κ. Παντελής Κυπριανός, ο Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Ε.Κ.Π.Α. καθηγητής κ. Δημοσθένης Δασκαλάκης και ο Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Βιβλιοθηκονόμων κ. Γιώργος Γλωσσιώτης.

 

Ήταν η πρώτη φορά που σε ένα συνέδριο τέτοιας μορφής ακούστηκαν δράσεις που ένωναν το Πανεπιστήμιο με τις Βιβλιοθήκες, δημοτικές και άλλες, και αντιμετωπίστηκε το ζήτημα της προώθησης της λογοτεχνικής ανάγνωσης στα παιδιά με σφαιρικό και πολύπλευρο τρόπο.

 

Η Πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του Συνεδρίου κ. Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου μίλησε στο «Εδώ Πανεπιστήμιο» για τα γενικά συμπεράσματα και αποτελέσματα του Συνεδρίου, και τις βλέψεις των επιστημόνων και λειτουργών για το μέλλον της ανάγνωσης και της φιλαναγνωσίας στη χώρα μας. Τόνισε ότι πρέπει να υπάρξει ένας φορέας που θα συντονίζει όλες τις δράσεις για την προώθηση της ανάγνωσης της λογοτεχνίας ανά την Ελλάδα, και έκανε έκκληση να μην σταματήσουν τα προγράμματα που κόστισαν τόσο χρόνο και προσπάθεια στο ελληνικό δημόσιο, και χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ σχεδόν εξ ολοκλήρου. Προγράμματα όπως το ονομαζόμενο «Ώρα φιλαναγνωσίας» στα σχολεία, που είχε τεράστια επιτυχία και γινόταν από το 2010 ως το 2011, σε 969 σχολεία, και είχε εκπαιδεύσει 2000 εκπαιδετικούς, και σταμάτησε με την κατάργηση του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος είχε οργανωθεί μια σειρά επισκέψεων συγγραφέων στα σχολεία, και αγορά βιβλίων για τις βιβλιοθήκες, που ματαιώθηκαν εξ ολοκλήρου, χάρις σε φημολογούμενα σκάνδαλα.

 

Η κ. Γκίβαλου είπε πως «πρέπει να υπάρχει ένας κεντρικός φορέας, που είτε θα είναι στη Βιβλιοθήκη όπως είναι στη Γαλλία, είτε στο Υπουργείο, αυτό μένει να αποφασιστεί. Επισημάνθηκε στο συνέδριο ότι οι βιβλιοθήκες κι αυτές είναι παραμελημένες από την πλευρά του κράτους, και οι σχολικές που συχνά δεν υπάρχουν καθόλου, αλλά και οι δημοτικές, οι οποίες κάνουν δράσεις, αλλά κι αυτές είναι σκόρπιες χωρίς οργάνωση και αλληλοβοήθεια μεταξύ τους. Μιλήσαμε στο συνέδριο για την ανάγκη ύπαρξης ενός φορέα ειδικά για το παιδικό βιβλίο, αλλά δυστυχώς τώρα πια έχει παυθεί και ο μεγαλύτερος φορέας που προωθούσε την ανάγνωση της λογοτεχνίας σε όλες τις ηλικίες, που ήταν το ΕΚΕΒΙ. »Υπάρχουν εξαιρετικά προγράμματα που αν προβληθούν από τα Μέσα μαζικής επικοινωνίας θα βοηθήσουν την ανάγνωση σε πανελλαδικό επίπεδο. Το πρόγραμμα του ΕΚΕΒΙ, για παράδειγμα «Μικρός αναγνώστης», είναι φτιαγμένο για παιδιά, και υπάρχει ακόμη στο διαδίκτυο. Εκεί μπορεί το παιδί να διαλέξει βιβλίο ανάλογα με το χρώμα, με το μέγεθος... Το πρόγραμμα ενημερώνει τι γίνεται στην Αθήνα ή γενικά από άποψη δράσεων. Υπάρχει σ αυτό μάλιστα και αφήγηση – το παιδί μπορεί να πάει στο σάιτ και να το ακούει και να το βλέπει το βιβλίο που διάλεξε».

 

Προτάσεις για δράσεις φιλαναγνωσίας για το παιδί από την υπόλοιπη Ευρώπη

Το συνέδριο επωφελήθηκε της διεθνούς εμπειρίας εκπροσώπων φορέων που προωθούν την ανάγνωση της λογοτεχνίας στη Γαλλία, στην Ιταλία και στη Γερμανία. Ο κ. Jacques Vidal-Naquet, Διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Λογοτεχνίας για τη Νεότητα La joie par les livres της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας François Mitterand, η κ. Stefania Manetti, παιδίατρος, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του προγράμματος Nati per Leggere στην Ιταλία, που παρέχει βιβλία από τη βρεφική ηλικία στα παιδιά, και η κ. Gerlinde Buck, Διευθύντρια του Τμήματος Πληροφόρησης και Βιβλιοθήκης του Ινστιτούτου Goethe της Αθήνας, που μίλησε για το πρόβλημα της ανάγνωσης στη Γερμανία, όπου οι νέοι μέχρι 15 ετών διαπιστώθηκε με έρευνες ότι απέχουν από την ανάγνωση.

 

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ήταν οι ομιλίες στο συνέδριο των εκπροσώπων της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Future Library από τη Google, που εμπνεύστηκε από το έργο της εξαίρετης Βιβλιοθήκης της Βέροιας, που βραβεύτηκε το 2010 με το Βραβείο «Access to Learning Award» (ATLA) του Ιδρύματος Bill and Melinda Gates. Έχει σκοπό να ενώσει σε διάφορες δράσεις τις βιβλιοθήκες της Ελλάδας, και να προσφέρει πρόσβαση στη γνώση με διάφορους τρόπους και διαδικτυακά, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

 

Ολόκληρο το συνέδριο ήταν μία υπεράσπιση των ανθρωπιστικών σπουδών, και των αξιών που παρουσίασε για παράδειγμα ο Οδυσσέας Ελύτης στο λόγο του κατά την αποδοχή του Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979: «Εάν η γλώσσα αποτελούσε απλώς ένα μέσον επικοινωνίας, πρόβλημα δεν θα υπήρχε. Συμβαίνει όμως να αποτελεί και εργαλείο μαγείας και φορέα ηθικών αξιών. Προσκτάται η γλώσσα στο μάκρος των αιώνων ένα ορισμένο ήθος. Και το ήθος αυτό γεννά υποχρεώσεις». Μία άλλη θεώρηση των υποχρεώσεων των πολιτικών προσφέρει ο εθνικός μας ποιητής, ο Παλαμάς, στα «Σατιρικά Γυμνάσματα». Και να τι λέει ο ποιητής, στο Βιβλίο Α, στο ποίημα 5: Πολεμάς να στυλώσεις, κυβερνήτη,/ με τα καράβια και με τα φουσάτα / της Πολιτείας το σαλεμένο σπίτι. Του κάκου ιδρώνεις, έμπα σ άλλη στράτα,/ το νου μας πρώτα στύλωσε και χτίσε, / και πρώτ απ όλα αλφαβητάρι κράτα. [πηγή: Κωστής Παλαμάς, Άπαντα, τόμ. ε, Μπίρης, Αθήνα χ.χ., σ. 235]




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!