| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




sanatorioproject

Της Τ. Μιχαηλίδου

Δημοσίευση: 18-01-2013 - Στήλη: ΦΑΚΕΛΟΣ - Φύλλο:191




Θέμα της ήταν το σανατόριο «Ζωοδόχος Πηγή», το πρώτο σανατόριο «ύψους» για φυματικούς στην Ελλάδα (1909-1966), στα Χάνια του Πηλίου, που ίδρυσε ο ιατρός Γιώργος Καραμάνης (1873-1964), απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο «Άγιος του Βουνού» όπως τον αποκαλούσαν αφιέρωσε τη ζωή του στην ιατρική έρευνα και στη λειτουργία ενός πρότυπου ιδρύματος για φυματικούς. Παράλληλα το σανατόριο εξελίχθηκε σε τόπο συνάντησης της πνευματικής ελίτ του Μεσοπολέμου χάρη και στην εξωστρεφή γυναίκα του Άννα, μετέπειτα σύζυγο του ΄Αγγελου Σικελιανού.

 


Η ιδέα και ο σχεδιασμός του sanatorioproject ανήκει στους εικαστικούς Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου και Νίκο Ποδιά, οι οποίοι, μετά από επιτόπια έρευνα που έκαναν τόσο στο κτήριο, όσο και στα αρχεία μιας ολόκληρης εποχής, προσκάλεσαν και άλλους δεκαοχτώ καλλιτέχνες για να πραγματοποιήσουν έργα στους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους του Σανατορίου. Η συλλογική αυτή βιωματική εμπειρία μεταφέρθηκε και στο Μουσείο Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου οι καλλιτέχνες επέλεξαν επιστημονικά, καλλιτεχνικά ή ιστορικά τεκμήρια των συλλογών και δημιούργησαν πρωτότυπα έργα ειδικά για το Μουσείο, ολοκληρώνοντας έτσι τον κύκλο της εικαστικής δράσης sanatorioproject.

Γιώργος Καραμάνης – Ο «άγιος» του βουνού
«Ο Καραμάνης, νεαρός γιατρός, εγκατεστημένος στη γενέτειρά του, τη Δράκεια Πηλίου, οραματίστηκε πριν από 100 χρόνια περίπου ότι έπρεπε να κάνει κάτι πολύ σημαντικό στη ζωή του. Ήταν πρωτοπόρος στον αγώνα κατά της φυματίωσης, ασκητής και ιατροφιλόσοφος. Αναμφίβολα έχει κερδίσει σπουδαία θέση στην ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής για την πίστη και το παράδειγμα της προσωπικής του ζωής- εξορίας. Σίγουρα είναι η σημαντικότερη ιατρική προσωπικότητα της Μαγνησίας», επισημαίνει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του Artbook της έκθεσης ο Πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, Διευθυντής της Πνευμονολογικής Κλινικής και Πρύτανης Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Κ.Ι. Γουργουλιάνης.

Ο Καραμάνης αρχικά αντιμετώπισε μεγάλες δυσκολίες στην προσπάθεια να υλοποιήσει το όραμά του καθώς οι συντοπίτες του αντιδρούσαν στην ιδέα δημιουργίας του σανατορίου από φόβο ότι θα μολύνονταν με φυματίωση τα χωριά του Πηλίου. Επίσης οι κατακτητές έκαψαν και βομβάρδισαν το Σανατόριο. «Το ξανάχτισε και το λειτούργησε σε μεγάλη ήδη ηλικία σαν να επρόκειτο να ζήσει εκεί αιώνια. Η γυναίκα που αγάπησε, η Άννα, και έκανε μαζί της όνειρα και το πρεβαντόριο, τον άφησε μόνο στο βουνό όταν γνώρισε τον Άγγελο Σικελιανό. Ο Καραμάνης με συντροφιά ένα φως εκ των ένδον και ένα-δύο πιστούς συνεργάτες συγγενείς του (Κούμουλος- Τζανέτος) έδωσε στο βουνό τη Μαγική του Δύναμη. Έζησε δίπλα στους φυματικούς ασθενείς σηκώνοντας όλο τους τον πόνο και έσκαψε στο μικρό νεκροταφείο τους τάφους τους. Εκεί ζήτησε να ταφεί και ο ίδιος», περιγράφει χαρακτηριστικά ο κ. Γουργουλιάνης.

Ο Γεώργιος Καραμάνης άφησε την τελευταία του πνοή το 1964 και το σανατόριο συνέχισε να λειτουργεί ώς το 1966. Τελικά δεν στάθηκε δυνατό να παραμείνει στην οικογένειά του καθώς στα μέσα της δεκαετίας του 1990 πέρασε στα χέρια ιδιώτη, χωρίς όμως να ξαναχρησιμοποιηθεί ποτέ. Στο εκκλησάκι του Σανατορίου, αφιερωμένο στη Ζωοδόχο Πηγή, που αγιογραφήθηκε γύρω στα 1950, υπάρχει μια τοιχογραφία. Ανάμεσα στους αγίους απεικονίζεται με άσπρη μπλούζα η μορφή του Γεώργιου Καραμάνη.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

















Η ιδέα

Η ιδέα για το σανατόριο-project γεννήθηκε κατά τη διάρκεια μίας επίσκεψης της Μαρίας-Ανδρομάχης Χατζηνικολάου στα Χάνια Πηλίου. Πιο συγκεκριμένα ήταν μία επίσκεψη στο σημείο όπου χτίστηκε το πρώτο σανατόριο της Ελλάδας, το οποίο στέκει σήμερα ως ερείπιο.
Το project σύντομα συμπεριέ λαβε και τον Νίκο Ποδιά. Οι δύο καλλιτέχνες, που τους συνδέει ο κοινός τόπος καταγωγής, ξεκίνησαν πρώτα από όλα με την διάθεση να γνωρίσουν το κτήριο και να φωτίσουν την ιστορία του.


«Το ενδιαφέρον μας επικεντρώθηκε αρχικά στην ιστορία του ανθρώπου που το δημιούργησε, τις προσωπικές ιστορίες των ασθενών που φιλοξενήθηκαν εκεί και τους πνευματικούς ανθρώπους της εποχής που επισκέπτονταν τον γιατρό και τη σύζυγό του Άννα Καραμάνη – μετέπειτα Σικελιανού. Η αναζήτησή μας επεκτάθηκε στην ιστορία της ασθένειας, τις μεθόδους θεραπείας της και τον τρόπο λειτουργίας του Σανατορίου», εξηγούν οι δύο καλλιτέχνες.


Στη συνέχεια προσκάλεσαν 18 εικαστικούς καλλιτέχνες, για να δημιουργήσουν πρωτότυπα έργα in situ. Τα υλικά για τα έργα αντλήθηκαν από τον χώρο ή συνδέονταν με την μνήμη που τον περιβάλλει: παλιές ακτινογραφίες, αμπούλες, μπουκάλια φαρμάκων, μωσαϊκά, πλακάκια, συνταγογραφήσεις, σημειώσεις κ.τ.λ. Οι καλλιτέχνες με μεγάλη ευαισθησία και απόλυτο σεβασμό στον χώρο, δημιούργησαν μέσα και έξω από το κτήριο έργα ξεχωριστά. Ο ίδιος ο χώρος αποτέλεσε πρόκληση για καθέναν, τόσο ως ερείπιο, όσο και ως ιστορικά φορτισμένο κτήριο.


Τα αρχεία, η ιστορική συλλογική μνήμη και η εμπειρία που αποκόμισε η ομάδα μέσα από την ενσώματη περιπλάνησή της στα χαλάσματα, αποτέλεσαν τις πρώτες ύλες για τη δημιουργία έργων που ζωντάνεψαν την ιστορία μιας άλλης εποχής και ανέδειξαν το τεράστιο πνευματικό και επιστημονικό έργο του Γ. Καραμάνη.

Τελικά το sanatorioproject έλαβε μορφή μέσα από πέντε δράσεις:
01. Δημιουργία ενός "ιδιότυπου" ανοιχτού αρχείου το οποίο είναι προσβάσιμο στην ιστοθέση http://sanatorio-archives.blogspot.com. Εκεί θα βρει κανείς μέρος του εικαστικού έργου sanatorioproject, καθώς και όλο το αρχειακό υλικό. Ακόμα περισσότερες πληροφορίες μπορεί να πάρει κανεί στο www.sanatorioproject.blogspot.com.
02. In situ δράση / έκθεση διάρκειας μιας ημέρας στον τόπο των χαλασμάτων του σανατορίου (κατά τη διάρκεια μιας τετραήμερης διαμονής των συμμετεχόντων καλλιτεχνών στην περιοχή Χάνια Πηλίου). Η δράση πλαισιώθηκε με μουσικοηχητική performance. Δύο ηθοποιοί παρουσίασαν ένα «θεατρικό» δρώμενο, φέρνοντας τους μπεκετικούς ήρωες του «Περιμένοντας τον Γκοντό» να περιηγούνται στο σανατόριο. Επίσης η Mezzo soprano Σοφία Καγιά με δύο άλλους μουσικούς έδωσαν μία ξεχωριστή νότα στην ατμόσφαιρα του χώρου.
03. Παρουσίαση του project στο Πεδίο Δράσης Κόδρα 2011 στις 3 Σεπτεμβρίου
04. Έκδοση ενός Art book-καταλόγου, που προκύπτει απότα έργα/σημειώσεις των καλλιτεχνών που παίρνουν μέρος στο project.
05. Συνολική παρουσίαση του project στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο μέρος όπου ο γιατρός άρχισε την καριέρα του, στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο πλαίσιο αυτό διοργανώθηκε ημερίδα με θέμα: «Τέχνη, Αρχεία και το Σανατόριο του Γεωργίου Καραμάνη».




















 

 

 


Το «sanatorioproject» στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών

Η μεταφορά του sanatorioproject στον ιστορικό χώρο που φιλοξένησε το πρώτο Πανεπιστημιακό Ίδρυμα της ανεξάρτητης Ελλάδας και λειτούργησε για πρώτη φορά η Ιατρική Σχολή έχει σαφή και έντονα συμβολικό χαρακτήρα, αφού ο Καραμάνης από εκεί ξεκίνησε την επιστημονική του πορεία.

Οι καλλιτέχνες επέλεξαν επιστημονικά, καλλιτεχνικά ή ιστορικά τεκμήρια των συλλογών του μουσείου και δημιούργησαν έργα ειδικά για τον χώρο αυτό, ολοκληρώνοντας έτσι τον κύκλο της εικαστικής τους δράσης. Το αποτέλεσμα ήταν δίπλα στο παλιό ακτινολογικό μηχάνημα στην αίθουσα με θέμα την Ιατρική Σχολή να μπορεί ο επισκέπτης να αφουγκρασθεί την αναπνοή του φθυσικού, σε τυχαία σημεία του χώρου να ανακαλύψει φωτογραφικό υλικό που απεικόνιζε την καθημερινότητα στο Σανατόριο κ.ά., μπαίνοντας σε μια διαδικασία εξερεύνησης.

«Τα εκθέματα του μουσείου συνδιαλέγονται με άμεσο και συχνά ποιητικό διάλογο με τα έργων των καλλιτεχνών με το να προσκαλούν τον επισκέπτη σε μια πολύπλευρη εμπειρία, η οποία ελπίζουμε να φέρει ξανά στην επιφάνεια την ουσιαστική έννοια της ψυχαγωγίας : αγωγή της ψυχής» υπογραμμίζει η Ιστορικός Τέχνης κ. Ειρήνη Σαββανή, υπεύθυνη για τον συντονισμό και την επιμέλεια της έκθεσης του sanatorioproject στο Μουσείο Ιστο- ρίας του Πανεπιστημίου Αθηνών .

Η κ. Σαββανή χαρακτηρίζει ως πρόκληση την προσπάθεια που έγινε για πυροδότηση ενός διαλόγου μεταξύ των εκθεμάτων, του ιστορικού κτηρίου και των εικαστικών παρεμβάσεων και το εγχείρημα να προκύψουν νέες αναγνώσεις. Υπολογίζεται ότι επισκέφθηκαν το Μουσείο για να παρακολουθήσουν το sanatorioproject περισσότερα από 1000 άτομα.




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!