| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Το «Πανεπιστημιακό Άσυλο»

Του Αντώνη Π. Αργυρού

Δημοσίευση: 08-12-2011 - Στήλη: ΦΑΚΕΛΟΣ - Φύλλο:180




17 Nοεμ. 1973 – 17 Nοεμ. 2011: Tο Άσυλο δεν καταργείται με νόμους

 


Mε τη λέξη «άσυλο» εννοούμε τον τόπο, όπου ο καταφεύγων είναι ασφαλής και παραδοσιακά ο χώρος καθίσταται «απαραβίαστος». Η πρώτη καταπάτηση ιερού ασύλου στην ιστορία είναι γνωστή ως «Το Κυλώνειον Άγος». Το Πανεπιστημιακό Άσυλο, Ακαδημαϊκό Άσυλο ή Άσυλο αρακτηρίζει την ακαδημαϊκή ελευθερία στην έρευνα και διδασκαλία, καθώς και την ελεύθερη έκφραση και διακίνηση των ιδεών μέσα σε πανεπιστημιακούς χώρους, για τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας (διδάσκοντες και διδασκομένους).

Η πρώτη επέτειος από την εξέγερση του Πολυτεχνείου του 1973 πέρασε τελικά εφέτος «αναίμακτα» μετά την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Στην Αθήνα σημειώθηκαν μικροεπεισόδια που δεν πλησίασαν καν τον χώρο των πανεπιστημίων της πρωτεύουσας, ενώ στην Θεσσαλονίκη, μια αμφιλεγόμενη «παραβίαση του ασύλου» από αστυνομικούς διαψεύστηκε τελικά από τις πρυτανικές του αρχές.

Το άσυλο είναι υπόθεση δική μας, δεν είναι υπόθεση των νόμων ή της Πολιτείας και εμείς θα περιφρουρήσουμε τα Ιδρύματά μας. Αυτό δήλωσε χαρακτηριστικά τις προηγούμενες ημέρες ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Θ. Πελεγρίνης. Από την άλλη πλευρά, το κεντρικό κτήριο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου περιφρουρήθηκε στη διάρκεια των εκδηλώσεων που έγιναν για την 38η επέτειο από την εξέγερση του 1973, από 700 μέλη της κοινότητάς του (φοιτητές, καθηγητές και διοικητικοί υπάλληλοι). Οι ίδιοι σε εθελοντική βάση βρίσκονταν στον χώρο του Ιδρύματος καθ’ όλη τη διάρκεια του τριήμερου των εφετινών εκδηλώσεων.

Για πρώτη φορά μεταπολιτευτικά, ωστόσο, το υπουργείο Παιδείας ήταν απόν από τις εκδηλώσεις μνήμης της επετείου του Πολυτεχνείου. Στη διάρκεια των εκδηλώσεων για το Πολυτεχνείο, η υπουργός Παιδείας κυρία Αννα Διαμαντοπούλου δεν κατέθεσε στεφάνι. «Σεβασμός στο Πολυτεχνείο σημαίνει πάνω από όλα σεβασμός στην αλήθεια.

Και η αλήθεια είναι ότι - με τις συνθήκες που δημιουργούν εδώ και χρόνια οι εκτός δημοκρατικών ορίων ενέργειες δυναμικών μειοψηφιών- δεν έχει απολύτως κανένα νόημα να γίνονται καταθέσεις στεφάνων με τη συνοδεία είτε της αστυνομίας είτε των κομματικών υποστηρικτών» είπε χαρακτηριστικά. Η πορεία προς την Αμερικανική Πρεσβεία έγινε τελικά με τη συμμετοχή χιλιάδων πολιτών, που γέμισαν τους δρόμους της Αθήνας την ημέρα κορύφωσης των εφετινών εκδηλώσεων.

Στην Θεσσαλονίκη έγιναν μεγαλύτερης έκτασης επεισόδια και αστυνομικοί μπήκαν στο προαύλιο του πανεπιστημίου χωρίς όμως να δημιουργηθεί πρόβλημα, καθώς, όπως ανέφεραν τις προηγούμενες ημέρες οι πρυτανικές του αρχές, έγιναν «μικροπαραβιάσεις» χωρίς να υπάρξει θέμα εισόδου της αστυνομίας σε πανεπιστημιακό χώρο.Στο Ιόνιο πανεπιστήμιο επίσης έγιναν μικροεπεισόδια σε ομιλία του κ. Στέφ. Τζουμάκα μέλους της Σ.Ε του Πολυτεχνείου και πρώην προέδρου της Ε.Φ.Ε.Ε.


Mε τη λέξη «άσυλο» εννοούμε τον τόπο, όπου ο καταφεύγων είναι ασφαλής και παραδοσιακά ο χώρος καθίσταται «απαραβίαστος». Η πρώτη καταπάτηση ιερού ασύλου στην ιστορία είναι γνωστή ως «Το Κυλώνειον Άγος1». Το Πανεπιστημιακό Άσυλο, Ακαδημαϊκό Άσυλο ή Άσυλο χαρακτηρίζει την ακαδημαϊκή ελευθερία στην έρευνα και διδασκαλία, καθώς και την ελεύθερη έκφραση και διακίνηση των ιδεών μέσα σε πανεπιστημιακούς χώρους, για τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας (διδάσκοντες και διδασκομένους).

Το άσυλο αναγνωρίζεται για την κατοχύρωση των ακαδημαϊκών ελευθεριών και για την προστασία του δικαιώματος στη γνώση, τη μάθηση και την εργασία όλων ανεξαιρέτως των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας των ιδρυμάτων και των εργαζομένων σε αυτά, έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει αλλά και έναντι οποιασδήποτε μορφής παρέμβασης ή οποιασδήποτε μορφής και φύσεως εξουσίας (κρατικής ή ιδιωτικής) στις ακαδημαϊκές διαδικασίες, όπου και αν αυτές αναπτύσσονται εντός των Α.Ε.Ι.

Με άλλα λόγια, το Πανεπιστημιακό Άσυλο αποτελεί κατά την άποψή μας αναγκαίο και ουσιώδες στοιχείο της ακαδημαϊκής ελευθερίας και θεμελιώδη προϋπόθεση της πλήρους αυτοδιοικήσεως των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων.

Η πρωϊμότερη ύπαρξη Πανεπιστημιακού Ασύλου καταγράφεται στο Πανεπιστήμιο της Bologna στην Ιταλία, που αποτέλεσε το πρώτο πανεπιστήμιο του Δυτικού Κόσμου. Αυτό το άσυλο θεσμοθετήθηκε με ένα νομικό κείμενο το οποίο ονομάστηκε Authentica Habita (ή Constitutio Habita) και το οποίο έγινε νόμος το 1158, όπως ανακαλύπτουμε, από τον Φρειδερίκο - τον πρώτο - Μπαρμπαρόσα. Σκοπός του νομικού κειμένου ήταν να ανακηρυχθεί το πανεπιστήμιο χώρος των θεραπόντων, δηλαδή των υπηρετών της Επιστήμης, δίχως καμία άλλη εξωτερική εξουσία να μπορεί να παρέμβει και να άρει αυτήν την ανεξαρτησία. Εξουσία κοσμική, τότε, ασκούσε όχι μόνον το Κράτος, αλλά και ο Παπισμός.

Το Πανεπιστημιακό Άσυλο, η απαγόρευση δηλαδή της εισόδου αστυνομικών στο Πανεπιστήμιο χωρίς άδεια της Συγκλήτου, αποτελούσε ήδη από τον 19ο αιώνα εθιμικό δίκαιο των ελληνικών Α.Ε.Ι. Την καταπάτησή του από τους αστυνομικούς επικαλέστηκαν μεταξύ άλλων και οι ένοπλοι φοιτητές που πραγματοποίησαν την πρώτη κατάληψη πανεπιστημιακού κτηρίου στην Αθήνα, τον Ιανουάριο του 1897. Από τον Δεκέμβριο του 1896 έως και τον Ιανουάριο του 1897 διαδραματίσθηκαν στην Αθήνα πολύ σοβαρά γεγονότα, τα λεγόμενα «Γαλβα-νικά», με πρωταγωνιστές τους φοιτητές του Εθνικού Πανεπιστημίου. Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως η πρώτη στην ιστορία του φοιτητικού κινήματος κατάληψη κτηρίου και η έναρξη της συζήτησης για θεσμοθέτηση του Πανεπιστημιακού Ασύλου.

Η πρυτανική άδεια για την είσοδο της αστυνομίας στους πανεπιστημιακούς χώρους τηρήθηκε, με εξαίρεση τις ανώμαλες περιόδους, όπως αυτή της δικτατορίας, με αποκορύφωμα τα τραγικά αιματηρά και δραματικά γεγονότα του Νοεμβρίου 1973 στο Ε.Μ.Π. H Σύγκλητος του Ε.Μ.Π. αρχικά αρνήθηκε να επιτρέψει εισβολή της αστυνομίας, επικαλούμενη ακριβώς το πανεπιστημιακό άσυλο στο Ε.Μ.Π., ενώ στις 14 Φεβρουαρίου 1973, η Σύγκλητος του Ε.Μ.Π. υπέβαλε την παραίτησή της λόγω της παραβίασης του ασύλου.

Το Πανεπιστημιακό Άσυλο έγκειται βασικά, σύμφωνα με παλαιά ευρωπαϊκή παράδοση, στο εξής: η τήρηση της τάξης και της ασφάλειας στο σύνολο του χώρου του προορισμένου για την εξυπηρέτηση της λειτουργίας των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα και ευθύνη των αρχών πού διοικούν το ίδρυμα. Συγκεκριμένα, χωρίς τη θέληση τους η αστυνομία δεν μπορεί να εισδύσει και να επέμβει, παρά μόνο σε περίπτωση που τελείται αξιόποινη πράξη στρεφόμενη κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας. Δυστυχώς κατά την ψήφιση του νέου Συντάγματος η κυβέρνηση, διά του τότε υπουργού Παιδείας, αρνήθηκε να γίνει στο άρθρο 16 ρητή μνεία του Πανεπιστημιακού Ασύλου. Από αυτή την άποψη λέγεται συνήθως ότι το Πανεπιστημιακό Άσυλο δεν είναι νομικά κατοχυρωμένο. Ουσιαστικά πάντως έχει κατακτηθεί με τους αγώνες της φοιτητικής νεολαίας, ιδίως κατά τη διάρκεια της τελευταίας δικτατορίας. Και η κατάκτηση αυτή, έστω κι αν υποτεθεί ότι δεν είναι ακόμη θεσμοποιημένη, έχει όμως αναγνωρισθεί στην πράξη κι από τις πανεπιστημιακές αρχές κι από το υπουργείο Παιδείας.

Στην εποχή της, η ρύθμιση του ακαδημαϊκού ασύλου αποτελούσε μια δημοκρατική κατάκτηση, καθιστώντας την παραβίαση του πανεπιστημιακού ασύλου ιδιώνυμο αδίκημα Το πανεπιστήμιο χρειάζεται την αυτοδιοίκηση και την οικονομική του αυτοτέλεια και το άσυλο όχι για να προασπίσει την ανομία, αλλά για να εξασφαλισθεί –χωρίς παρεμβάσεις με καταναγκασμούς ή εξαρτήσεις– η επιστημονική έρευνα, η ανεξαρτησία της γνώμης και η ελεύθερη παραγωγή και μετάδοση της γνώσης. Το πανεπιστημιακό άσυλο αφενός δεν μπορεί να παρέχει ποινική ασυλία, αφετέρου δεν μπορεί να απαλλάσσει από την ποινική ευθύνη όταν διαπράττονται αυτόφωρα κακουργήματα ή αυτόφωρα εγκλήματα κατά της ζωής (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 7, του νόμου 1268/1982).

Το Πανεπιστημιακό Άσυλο εφαρμόστηκε από το 1897 μέχρι σήμερα στα Ελληνικά Α.Ε.Ι. με προβλήματα μεν αλλά συνεχώς, και ορθώς θεωρείται αναγκαίο στοιχείο της «αυτοδιοίκησης» των Α.Ε.Ι., δεν μπορεί να αποτελεί όμως η εφαρμογή του νόμιμο λόγο παραβιάσεως της νομιμότητας. Σημειώνεται ότι θεσμικά το πανεπιστημιακό άσυλο ίσχυσε και νομοθετικά στο Πανεπιστήμιό μας με τα άρθρα 124, 127 του ΝΔ5343/32 και ενισχύθηκε με το άρθρο 2 του ν 1268/1982, διατάξεις που καταργήθηκαν ρητά με τον Ν. 4009/2011.

Η ρύθμιση του άρθρου 3, παρ. 2 και 3, του νόμου 4009/ΦΕΚ 195/Α/6.9.2011 είναι ατυχής γιατί: α) αφενός μεν καταλύεται πλήρως μια αληθινά δημοκρατική κατάκτηση της Ελληνικής Κοινωνίας και κατ’ επέκταση της Πανεπιστημιακής Κοινότητας που ίσχυσε σ’ όλα τα χρόνια της Ελεύθερης Ελλάδας απαρέγκλιτα, δημιουργούνται συνθήκες που μπορούν να ανατρέψουν την ακαδημαϊκή ελευθερία, στοιχείο της οποίας είναι μέχρι σήμερα το «άσυλο», β) φοβούμαι αφετέρου ότι αφήνει έκθετη την Πανεπιστημιακή Κοινότητα σε απειλές και ενέργειες από εξωπανεπιστημιακά κέντρα που θέλουν να μεταβάλουν τη φυσιογνωμία του Ελληνικού Δημόσιου Πανεπιστημίου. Τα Πανεπιστήμια με τη χρήση του «ασύλου» ανεδείχθησαν σε νικηφόρα «κάστρα Ελευθερίας».

Ο μέγιστος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Ν. Σαρίπολος (άξιοι συνεχιστές του έργου του ο Αλέξανδρος Σβώλος και ο Αριστόβουλος Μάνεσης) δίδασκε ότι: «όταν η Ελευθερία κυνηγηθεί από την Πολιτεία θα προστρέξει προς προστασία στο Πανεπιστήμιο και αν καταδιωχθεί και από αυτό θα την θέσω – προστατεύσω – υπό την τήβεννο μου…». (Το επανέλαβε και ο Αρ. Μάνεσης κατά την εναρκτήρια ομιλία του όταν εκλέχτηκε καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Α.Π.Θ.).

1.Το Κυλώνειον Άγος, 632 π.Χ.: Η σφαγή όσων είχαν καταφύγει στο ιερό της Ακρόπολης, όπου υπήρχε άσυλο, και εξ αιτίας αυτού του ανοσιουργήματος μία κατάρα έπληξε για χρόνια την Αθήνα.

 

*Του Αντώνη Π. Αργυρού, Δικηγόρου στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!