| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Μνήμη Πέτρου Κόκκαλη - Ο ζωγράφος με το νυστέρι

Tου Hλία Νικολακόπουλου

Δημοσίευση: 19-04-2012 - Στήλη: ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ - Φύλλο:184




Συμπληρώθηκαν φέτος 50 χρόνια από τoν θάνατο μιας σπάνιας προσωπικότητας του ιατρικού κόσμου, του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Πέτρου Κόκκαλη, ο οποίος πέθανε πολιτικός εξόριστος στο (τότε) Ανατολικό Βερολίνο στις 15 Ιανουαρίου 1962. Η βιογραφία του Π. Κόκκαλη που κυκλοφόρησε πρόσφατα, γραμμένη από την παλιά αντάρτισσα πληθώρα μαρτυριών από ανθρώπους που γνώρισαν τον Π. Κόκκαλη – μαθητές του, ασθενείς του ή συναγωνιστές του – το βιβλίο της Κ. Λατίφη συνιστά όχι μόνο συμβολή στην ιστορική έρευνα αλλά και φόρο τιμής για έναν άνθρωπο που υπήρξε ταυτόχρονα εξαίρετος επιστήμονας και κοινωνικός αγωνιστής, αφιερώνοντας τις γνώσεις και την ψυχή του στο άπιαστο όραμα για έναν καλύτερο κόσμο.

Ο Πέτρος Κόκκαλης γεννήθηκε στη Λιβαδιά το 1896. Σπούδασε ιατρική στην Αθήνα, το Βερολίνο, τη Ζυρίχη και τη Βέρνη, από όπου πήρε το πτυχίο του το 1917, σε ηλικία μόλις 21 ετών. Δύο χρόνια αργότερα αναγορεύτηκε διδάκτωρ και στη συνέχεια ακολουθώντας τον Γερμανό καθηγητή ΄Ερνστ Φέρντιναντ Σάουερμπρουχ, από τους σημαντικότερους χειρουργούς του 20ού αιώνα, εντάχθηκε στην Πανεπιστημιακή Χειρουργική Κλινική του Μονάχου, όπου εργάστηκε επί εννέα χρόνια, έως τον Μάρτιο του 1928. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα έγινε ταχύτατα υφηγητής στην Ιατρική Σχολή και το 1935 διορίστηκε τακτικός καθηγητής και διευθυντής της Γ΄ Χειρουργικής Κλινικής του Ευαγγελισμού, θέση στην οποία προσέθεσε το 1939 και τη διεύθυνση της Β΄ Χειρουργικής Κλινικής στο Αρεταίειο. Με ευρύτατο συγγραφικό και ερευνητικό έργο, με εντυπωσιακή εγχειρητική δεξιοτεχνία (ο «ζωγράφος με το νυστέρι» όπως τον αποκά- λεσαν) αλλά και απόλυτη αφοσίωση στο διδακτικό έργο και τους φοιτητές του, ο Π. Κόκκαλης αναδείχτηκε σε κορυφαίο και πρωτοπόρο χειρουργό, από τους σημαντικότερους Έλληνες χειρουργούς του 20ού αιώνα.
Ο ελληνο-ιταλικός πόλεμος του 1940 και η γερμανική κατοχή που ακολούθησε αποτέλεσαν σημείο καμπής στη ζωή του και τον οδήγησαν σε μια κρίσιμη επιλογή: να συνδυάσει την επιστημονική του επάρκεια με την αφοσίωση του κοινωνικού αγωνιστή. Όπως θα διηγηθεί αργότερα ο ίδιος «ποτέ δε με ενδιέφερε ιδιαίτερα η πολιτική, στο αριστερό κίνημα με έκαναν να προσχωρήσω τα βιώματά μου». Έχοντας υπηρετήσει εθελοντικά στην πρώτη γραμμή του μετώπου, στην Υγειονομική Υπηρεσία Βάσεως Ηπείρου, ήρθε στη συνέχεια σε οξύτατη σύγκρουση με τον επίσης καθηγητή της Ιατρικής Κων. Λογοθετόπουλο, πανίσχυρο τότε Υπουργό Παιδείας στην πρώτη κατοχική κυβέρνηση, γεγονός που οδήγησε στην περιθωριοποίησή του «δι’ άρνησιν υπηρεσίας». Την εποχή εκείνη, περιθάλποντας άπορους και καταδιωκόμενους, ο Π. Κόκκαλης έρχεται σε επαφή με την Εθνική Αλληλεγγύη (Ε.Α.), ενώ άρχισε να συμπορεύεται πολιτικά με τον Αλ. Σβώλο. Μαζί εγκατέλειψαν τελικά την Αθήνα, στις αρχές του 1944 και τον Απρίλιο στη Βίνιανη της Ευρυτανίας ορίστηκε Γραμματέας Κοινωνικής Πρόνοιας στην Π.Ε.Ε.Α. (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης), ενώ λίγο αργότερα ανέλαβε προσωρινά και τη Γραμματεία Παιδείας, όταν ο Αλ. Σβώλος απουσίαζε στη Μέση Ανατολή. Με την αποχώρηση των Γερμανών ο Π. Κόκκαλης επέστρεψε στην Αθήνα, τον Οκτώβριο του 1944, μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της Π.Ε.Ε.Α. Το σύντομο διάλειμμα της εθνικής ενότητας έληξε όμως με δραματικό τρόπο όταν ξέσπασε η Δεκεμβριανή σύγκρουση. Η στρατιωτική ήττα του ΕΛΑΣ, δεν άφηνε πλέον πολλά περιθώρια για πολιτική νηφαλιότητα. Έντρομοι από την οξύτητα της κοινωνικής σύγκρουσης που συμπυκνώθηκε στα Δεκεμβριανά, αλλά και τις εγκληματικές ακρότητες που υπέστησαν ορισμένοι συνάδελφοί τους από τον ΕΛΑΣ, η μεγάλη πλειοψηφία των καθηγητών του Πανεπιστημίου Αθηνών συγκεντρώθηκαν στις 13 Ιανουαρίου 1945 και εξέδωσαν ψήφισμα με το οποίο ζητούσαν να επιβληθούν οι «αναγκαίες κυρώσεις» στους τέσσερεις καθηγητές που συμμετείχαν στην Π.Ε.Ε.Α. (Σβώλος, Αγγελόπουλος, Γεωργαλάς, Κόκκαλης) με την κατηγορία ότι έγιναν «αποστάτες της εθνικής ιδέας». Ελάχιστοι ήταν οι καθηγητές που αρνήθηκαν να συμπράξουν σε αυτήν την ενέργεια, όπως π.χ. ο Γρ. Κασιμάτης, ο οποίος με επιστολή του υπενθύμισε προς τους υπογράψαντες το ψήφισμα ότι όταν ο ίδιος είχε συλληφθεί από τους Γερμανούς δεν άκουσε κανένα «λόγον συμπαθείας από καμμίαν Γεν. Συνέλευσιν συναδέλφων μας ούτε και μετά την απελευθέρωσιν».
Μετά την απομάκρυνσή του από το Πανεπιστήμιο ο Π. Κόκκαλης θα παραμείνει στην Αθήνα συνεχίζοντας να χειρουργεί, όπως και επί Κατοχής, στην ιδιωτική κλινική «Άγιοι Ανάργυροι» ενώ παράλληλα συμμετέχει ενεργά στις προσπάθειες των επιστημόνων και διανοουμένων της Αριστεράς να προτείνουν τεκμηριωμένες λύσεις για την ανοικοδόμηση της χώρας (επιστημονική εταιρεία ΕΠ-ΑΝ, περιοδικό «Ανταίο»).
Η καρδιά του όμως θα τον προδώσει, τον Σεπτέμβριο του 1946, όταν παθαίνει οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, λίγες μέρες πριν από τα πεντηκοστά γενέθλιά του. Η κλονισμένη υγεία του και το εμφυλιοπολεμικό κλίμα που πλέον επικρατεί ακόμη και στο κέντρο της Αθήνας, αναγκάζουν τον Π. Κόκκαλη να εγκαταλείψει τον Μάιο του 1947 την Ελλάδα, όταν επιτέλους του χορηγήθηκε διαβατήριο ύστερα από την έντονη μεσολάβηση του ιδρυτή της «Καθημερινής» Γ.Α. Βλάχου, τον οποίο είχε χειρουργήσει την περίοδο της Κατοχής. Τον ακολούθησαν λίγο αργότερα η γυναίκα του Νίκη με τα δύο τους παιδιά, τον οκτάχρονο τότε Σωκράτη και την μόλις τριών ετών Αυγή, και έτσι στα τέλη του 1947 όλη η οικογένεια εγκαθίσταται στο Βελιγράδι. Ο Π. Κόκκαλης θα επιστρέψει στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1948, αλλά αυτήν τη φορά διασχίζοντας τα ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα στην Πρέσπα για να εγκατασταθεί στις περιοχές που είχε υπό τον έλεγχό του ο Δημοκρατικός Στρατός (ΔΣΕ). Αυτός ο αστος καθηγητής του Πανεπιστημίου που μέχρι πριν λίγους μήνες κατοικούσε στην οδό Υψηλάντου στο Κολωνάκι, ο περιζήτητος χειρουργός και πολιτικός συνοδοιπόρος του Αλ. Σβώλου μέχρι το 1944, είχε κάνει την επιλογή του. Ταυτισμένος πλέον με το ΚΚΕ – αν και διατηρούσε αρκετές επιφυλάξεις όπως προκύπτει από τις προσωπικές του σημειώσεις – είχε αναλάβει υπουργός Υγείας και Παιδείας στην προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση (ΠΔΚ) την οποία σχημάτισε το ΚΚΕ τον Δεκέμβριο του 1947. Επί ενάμιση χρόνο θα οργανώσει με υποδειγματικό τρόπο τις υγειονομικές υπηρεσίες του ΔΣΕ, θα διαμορφώσει νοσοκομεία μέσα σε απόκρυφες σπηλιές και θα χειρουργεί ακατάπαυστα τους τραυματίες του Εμφυλίου. Παράλληλα θα αναλάβει την ευθύνη, ως πρόεδρος της Επιτροπής «Βοήθεια στο Παιδί» (ΕΒΟΠ), για την εγκατάσταση, τη διαβίωση και την εκπαίδευση των χιλιάδων παιδιών που είχαν μεταφερθεί από τις εμπόλεμες περιοχές στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Ο Π. Κόκκαλης θα επανασυνδεθεί με την ερευνητική ιατρική το 1955. Εγκατεστημένος πλέον στο Ανατολικό Βερολίνο, θα αναλάβει διευθυντής του νεοϊδρυθέντος Ινστιτούτου Πειραματικής Καρδιοαγγειακής Χειρουργικής και θα διοριστεί καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χούμπολντ. Βασικό πεδίο των ερευνών του ήταν οι πειραματικές μεταμοσχεύσεις, σε συνεργασία με τον Ρώσο καθηγητή Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ, σε μια εποχή που ελάχιστοι επιστήμονες ασχολούνταν με τον συγκεκριμένο τομέα. Γι’ αυτό και ο Π. Κόκκαλης αναγνωρίζεται σήμερα ως ένας από τους πρωτοπόρους, σε παγκόσμιο επίπεδο, στον κλάδο της χειρουργικής των μεταμοσχεύσεων. Μόνο που η καρδιά του τον πρόδωσε και πάλι, οριστικά αυτήν τη φορά, και δεν τον άφησε να ολοκληρώσει το επιστημονικό του έργο.


Η κηδεία του Πέτρου Κόκκαλη στην Αθήνα

Κατά την πρώτη περίοδο της Κατοχής μια ομάδα διανοουμένων πήρε την πρωτοβουλία να δημιουργήσει έναν (άτυπο αρχικά) όμιλο μελέτης για την αντιμετώπιση των μεταπολεμικών προβλημάτων. Στην ομάδα αυτή, με την ονομασία «Σοσιαλιστική Ένωση», συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Κ. Τσάτσος, ο Ξεν. Ζολώτας, ο Αγγ. Αγγελόπουλος, ο Ιωάννης Πολίτης αλλά και ο Π. Κόκκαλης. Στη «Σοσιαλιστική Ένωση», ως ένα από τα νεότερα μέλη της, είχε ενταχθεί και ένας πρώην βουλευτής από τις Σέρρες, προσωρινά αποστασιοποιημένος από το Λαϊκό Κόμμα με το οποίο είχε εκλεγεί, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Τη μαθητεία του αυτή, αλλά και τους ανθρώπους με τους οποίους είχε συμπορευτεί, σημαντικές προσωπικότητες που κάλυπταν ένα ευρύτερο επιστημονικό φάσμα (Δίκαιο, Οικονομία, Διεθνείς Σχέσεις κ.ά.) ο Κ. Καραμανλής δεν φαίνεται να τη λησμόνησε ποτέ. Πρωθυπουργός πλέον το 1962, μόλις πληροφορήθηκε τον θάνατο του Π. Κόκκαλη δεν δίστασε να πάρει μια απόφαση που βρισκόταν σε έκδηλη αναντιστοιχία με το ιδεολογικό κλίμα της εποχής, αλλά και με την πολιτική που η κυβέρνησή του ακολουθούσε στο ζήτημα των πολιτικών προσφύγων. Επέτρεψε, ειδικά και μόνο για τον Π. Κόκκαλη, να μεταφερθεί η σορός του στην Αθήνα, και να ενταφιασθεί στο Α΄ Νεκροταφείο. Η νεκρώσιμη ακολουθία τελέστηκε τη Δευτέρα 29 Ιανουαρίου 1962 και μεταξύ αυτών που αποχαιρέτησαν τον νεκρό ήταν και ο γιατρός Γρηγόρης Λαμπράκης, βουλευτής τότε της ΕΔΑ: « Ο επιστημονικός κόσμος και ιδιαιτέρως οι ιατροί που εγνώρισαν ή συνεργάστηκαν μαζί σου, καθώς κι εμείς οι μαθητές σου, δεν θα λησμονήσουμε ποτέ τον σοφό δάσκαλο και τον γίγαντα χειρουργό».




 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!