| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |




Η Ιστορία, οι Ήττες, η Αφήγηση - Συνάντηση με τον Aκαδημαϊκό και συγγραφέα Θ. Bαλτινό

Της Σoφίας Καναούτη

Δημοσίευση: 04-05-2011 - Στήλη: ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ - Φύλλο:175




  • Επιμέλεια: Σοφία Καναούτη

Συνεχίζοντας τη διερεύνησή της στους τρόπους με τους οποίους τα ιστορικά γεγονότα επανεξετάζονται και επαναξιολογούνται σήμερα στη χώρα μας, η εφημερίδα μας απηύθυνε ορισμένες ερωτήσεις στον διακεκριμένο συγγραφέα και ακαδημαϊκό κύριο Θανάση Βαλτινό, με αφορμή την κυκλοφορία του μυθιστορήματός του «Ο Τελευταίος Βαρλάμης», εκδόσεις Εστία.

 

-Στα έργα σας κυριαρχεί το ιστορικό στοιχείο, δεν πρόκειται όμως για «ιστορικά μυθιστορήματα». Πώς αντιλαμβάνεστε την Ιστορία; Είναι, για σας, «κυκλική», επαναφέρει δηλαδή τα ίδια ζητήματα μέσα στον χρόνο, ή «γραμμική», προς κάποια κατεύθυνση;


Θ.B.: Ούτε γραμμική ούτε κυκλική. Θα την έλεγα καρκινική και όχι μόνο από παιγνιώδη διάθεση. Την ιστορία την υφιστάμεθα βεβαίως. Είναι αυτή η αλληλουχία πραγματικών περιστατικών μέσα στην οποία ζούμε και από την οποία είναι αδύνατο να ξεφύγουμε. Αυτή η εξάρτηση έχει ένα χαρακτήρα «γραμμένου». Στην αρχαία ελληνική τραγωδία υπάρχει πάντα η παρουσία των θεών, που θεωρώ ότι εκφράζει ακριβώς αυτή την κατάσταση. Στην άλλη άκρη περιμένει η ύβρις.

Για το μυθιστόρημα είναι απαραίτητο ένα πλαίσιο ή ένα πρόσχημα μέσα στο οποίο θα εξελιχθεί η μονομανία του συγγραφέα. Μονομανία, γιατί το γράψιμο δεν είναι παρά η αναζήτηση του ίδιου πάντα πράγματος – αλλά ποιο είναι αυτό; Αναζήτηση απόγνωσης και απελπισίας τελικά. Πάντως είτε πλαίσιο είτε πρόσχημα, ο συγγραφέας θα το ψάξει στην εποχή του. Ακόμα και αν η διήγηση, ή έστω η πλοκή, ξετυλίγεται στο παρελθόν ή καμιά φορά και στο μέλλον. Και αν είναι ιδιαιτέρως ευφυής θα φροντίσει να είναι εύκολα αναγνωρίσιμο, ακόμα και από τους πλέον αδιάφορους. Στο σημείο αυτό, και μ’ αυτόν τον τρόπο, ξαναμπαίνουμε στην ιστορία. Την ιστορία, ως το υλικό που κατ’ εξοχήν επεξεργάζεται η λογοτεχνία.

 

 

Στο πρόσφατο βιβλίο σας «Ο Τελευταίος Βαρλάμης» έχει κανείς την αίσθηση πως οι ήρωες είναι μπλεγμένοι σε κάποιο δίχτυ γεγονότων που υφαίνεται από παλιά. Πιστεύετε ότι υπάρχει ένα είδος «πεπρωμένου»; Το βρίσκουμε αυτό μέσα στα έργα σας;


Θ.B.: Υπάρχει η σκοτεινή γραμμή του αίματος. Είτε ως κλωστή κληρονομικότητας, είτε ως φορτίο ανομημάτων. Οι λογοτεχνικοί ήρωες έχουν μια ορισμένη καταγωγή, ακόμα και αν αυτή δεν δηλώνεται πουθενά. Δεν πέφτουν ποτέ εξ ουρανού. Υπάρχει πίσω τους μια μακριά σειρά προγόνων. Το γεγονός αυτό τους ακολουθεί ως σκιά και τους προσδιορίζει. Προσδιορίζει εν μέρει την εξέλιξη, συχνά και την κατάληξή τους. Θα μπορούσαμε αυτό να το πούμε πεπρωμένο. Πεπρωμένο επίσης είναι ο έρωτας, με όλα όσα μπορεί, ανεπιγνώστως, να δημιουργήσει. Βασική απαίτηση από ένα μυθιστόρημα είναι η ύπαρξη μιας ιδιώνυμης ποιητικής διάστασης, μέσα στην οποία οι ήρωές του θα αντιμετωπίσουν και θα αναμετρηθούν ακριβώς με τη μοίρα τους.

 

 

Είναι ευδιάκριτο στη γραφή σας ότι συνδέεστε με κάποιον τρόπο με την προφορική παράδοση. Τι ρόλο έπαιξε στη διαμόρφωση του ύφους σας αυτή η παράδοση;


Θ.B.: Μεγάλωσα με τραγούδια και μοιρολόγια. Και με παραμύθια, τα οποία θεωρώ υποδείγματα αφηγηματικής δομής. Με τα εκκλησιαστικά κείμενα επίσης, ως ακρόαμα κατά τις κυριακάτικες λειτουργίες. Αργότερα, όταν μπορούσα να συχνάζω σε καφενεία και ταβέρνες, παρακολούθησα αφηγήσεις ποικίλες και από πολλούς. Οι άνθρωποι κάποτε αρέσκονταν να λένε ιστορίες, κυρίως από τις μεγάλες στιγμές της ζωής τους: τους πολέμους. Σ’ αυτές τις αφηγήσεις διαπίστωσα ότι ο προφορικός λόγος είναι λόγος ατελής παρά τη γοητεία που ασκεί. Συχνά – όχι πάντα όμως – οι ατέλειές του μπορεί να είναι προσοδοφόρες. Οι σιωπές, τα χάσματα, οι ασυνέπειες – συντακτικές και άλλες – ό,τι έχει σχέση με το σπαραγμό της μνήμης και που εκφράζεται με το χρώμα της φωνής και με τον τόνο της, τα στοιχεία δηλαδή με τα οποία σαρκώνονται οι φαντασιακές προβολές πάνω στο αφηγούμενο γεγονός, είναι ακριβώς τα στοιχεία που δεν μπορούν να περάσουν στο χαρτί. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το ζητούμενο παραμένει πάντα αυτές οι άμορφες προβολές να αποτυπωθούν γραπτά σε λόγο μυθικό – δηλαδή αποτελεσματικό. Σε γραπτό σμιλεμένο λόγο.

 

 

Ας επανέλθουμε στον «Τελευταίο Βαρλάμη». Παρακολουθούμε εδώ τη διασταύρωση της Ιστορίας με τη ζωή μικρών ανθρώπων. Θεωρείτε πως η Eλληνική Iστορία συντρίβει τους ανθρώπους (έτσι που είναι γεμάτη εντάσεις και σπαραγμούς), ή αποβαίνει, μερικές φορές, και πεδίο όπου μπορεί ένα άτομο να λάμψει με τις πράξεις του;


Θ.B.: Συνήθως τους συντρίβει. Τίποτα όμως δεν αποκλείει την περιορισμένη έστω, λάμψη διαφόρων ατόμων. Προσωπικά, ωστόσο, με ενδιαφέρει η άδηλη Ιστορία – κατά το άδηλη αναπνοή – και στην περίπτωση αυτή και η συντριβή και η λάμψη έχουν άλλον χαρακτήρα και κυρίως διατυπώνονται πάντα με έμμεσο τρόπο.

 

 

Ποια θεωρείτε ισχυρότερη βιωματική πηγή των εμπνεύσεών σας;


Θ.B.: Τις ήττες μου.

 

 

“Πάντως είτε πλαίσιο είτε πρόσχημα, ο συγγραφέας θα το ψάξει στην εποχή του. Ακόμα και αν η διήγηση, ή έστω η πλοκή, ξετυλίγεται στο παρελθόν ή καμιά φορά και στο μέλλον. Και αν είναι ιδιαιτέρως ευφυής θα φροντίσεινα είναι εύκολα αναγνωρίσιμο, ακόμα και από τους πλέον αδιάφορους. Στο σημείο αυτό, και μ’ αυτόν τον τρόπο, ξαναμπαίνουμε στην ιστορία. Την ιστορία, ως το υλικό που κατ’ εξοχήν επεξεργάζεται η λογοτεχνία”

 





 
ΚΑΝΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ!
Ονοματεπώνυμο:
Email:
Ιστοσελίδα:
Σχόλιο:
Κωδικός [όπως εμφανίζεται - Νέα εικόνα]:
Επιλογή για νέα εικόνα
 



Οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Aθηνών

Έντυπη μορφή - PDF FORMAT


Το σκίτσο του φύλλου 197
Γίνε Εθελοντής!